ΕΠΣ ΔΥΤΙΚΩΝ ΚΥΚΛΑΔΩΝ: ΔΗΜΟΥ ΚΥΘΝΟΥ - ΔΗΜΟΥ ΣΕΡΙΦΟΥ - ΔΗΜΟΥ ΣΙΦΝΟΥ - ΔΗΜΟΥ ΚΙΜΩΛΟΥ - ΔΗΜΟΥ ΜΗΛΟΥ

ΣΧΟΛΙΟ ΕΠΙ ΤΟΥ ΕΙΔΙΚΟΥ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΝΗΣΟΥ ΜΗΛΟΥ

Σε συνέχεια της συμμετοχής μου στην προηγούμενη φάση διαβούλευσης και με αίσθημα ευθύνης απέναντι στο σύνολο του νησιού, καταθέτω τις ακόλουθες παρατηρήσεις και προτάσεις επί του Ειδικού Πολεοδομικού Σχεδίου (ΕΠΣ) Μήλου.
Στόχος του παρόντος σχολίου είναι η ενίσχυση ενός συνεκτικού, δίκαιου και βιώσιμου χωρικού πλαισίου, το οποίο θα προστατεύει τη φυσιογνωμία, το τοπίο, την πολιτιστική κληρονομιά, την ταυτότητα και την κοινωνική συνοχή της Μήλου.
Η Δημοτική Κοινότητα Τριοβασάλου, στα διοικητικά όρια της οποίας υπάγεται, ο οικισμός του Τριοβασάλου, το μεγαλύτερο μέρος της ΚΑΖ στη βόρεια ακτογραμμή, το Σαρακήνικο, τα Μανδράκια, η Φυλακωπή, ο Μύτακας, ο Άγιος Κωνσταντίνος, η Πάχαινα, τα Πολλώνια, τα Βούδια καθώς και το μεγαλύτερο τμήμα της εξορυκτικής δραστηριότητας του νησιού, φέρει αυξημένη ευθύνη σε κρίσιμα ζητήματα χωρικού σχεδιασμού. Παρ’ όλα αυτά, οι παρατηρήσεις που ακολουθούν διατυπώνονται με γνώμονα το συμφέρον και τη βιωσιμότητα ολόκληρης της Μήλου.

Επιλογή και σύνθεση σεναρίων - Ήπιο Σενάριο ως κορμός με στοχευμένες ενισχύσεις

Το παρόν σχόλιο δεν αντιμετωπίζει τα εξεταζόμενα σενάρια ως αμοιβαία αποκλειόμενες επιλογές, αλλά ως εργαλεία σχεδιασμού που μπορούν και πρέπει να συντεθούν στο τελικό ΕΠΣ.
Σε αυτό το πλαίσιο, το Ήπιο Σενάριο αποτελεί τον αναγκαίο βασικό κορμό του σχεδιασμού, καθώς είναι το μόνο που θέτει σαφείς βάσεις προστασίας τοπίου, περιβάλλοντος και φέρουσας ικανότητας. Ιδίως η ζώνη προστασίας της βόρειας ακτογραμμής, όπως αποτυπώνεται στο Ήπιο Σενάριο, κρίνεται απολύτως αναγκαία και πρέπει να διατηρηθεί στο σύνολό της, καθώς αποτελεί τον αποτελεσματικότερο τρόπο διαφύλαξης του γεωλογικού και τοπιακού χαρακτήρα της περιοχής.
Παράλληλα, κρίσιμες ρυθμίσεις του Σεναρίου Έντονης Ανάπτυξης, και ειδικότερα η πρόβλεψη Ζωνών Διαφύλαξης Οικιστικής Γης σε κομβικές περιοχές, κρίνεται ότι ενισχύουν ουσιαστικά τον στόχο της βιωσιμότητας και πρέπει να ενσωματωθούν στο τελικό σχέδιο. Η προστασία των ιστορικών και παραδοσιακών οικισμών, καθώς και η αποτροπή ανεξέλεγκτης οικιστικής διάχυσης, δεν αναιρείται αλλά ενδυναμώνεται μέσα από αυτή τη συνθετική προσέγγιση.
Η πρόταση αυτή αποσκοπεί στη διαμόρφωση ενός ισορροπημένου χωρικού πλαισίου, το οποίο δεν επιλέγει σενάριο «κατ’ όνομα», αλλά υπηρετεί ουσιαστικά τη βιωσιμότητα της Μήλου.

Λογική ορισμού ζωνών - ανάγκη συνεκτικής χωρικής προσέγγισης

Το ΕΠΣ οφείλει να αντιμετωπίσει τον ορισμό ζωνών όχι αποσπασματικά αλλά με ενιαία λογική προστασίας, εξισορρόπησης και ορθολογικής κατανομής χρήσεων.
Η λογική της Ζώνης Διαφύλαξης Οικιστικής Γης, όπως προκύπτει από την περίπτωση της Πλάκας, πρέπει να αποτελέσει γενικό εργαλείο σχεδιασμού.

Πλάκα - Περιμετρική Ζώνη Διαφύλαξης Οικιστικής Γης

Ο παραδοσιακός - ιστορικός οικισμός της Πλάκας αποτελεί τον σημαντικότερο αρχιτεκτονικό, πολιτιστικό και τοπιακό πυρήνα της Μήλου.
Η πρόβλεψη του Ήπιου Σεναρίου για χαρακτηρισμό της ζώνης, δυτικά-βορειοδυτικά του οικισμού, ως Τουριστικής Ζώνης δεν διασφαλίζει επαρκώς τη φυσιογνωμία του είδη επιβαρυμένου οικισμού, τις θεάσεις, τις οπτικές φυγές και το τοπιακό κέλυφος που τον περιβάλλει.
Αντίθετα, ο χαρακτηρισμός της περιοχής ως Ζώνης Διαφύλαξης Οικιστικής Γης λειτουργεί ως προστατευτικός δακτύλιος (buffer zone), αποτρέποντας την άναρχη τουριστική ή οικιστική πίεση και ευθυγραμμίζεται με διεθνείς πρακτικές προστασίας ιστορικών οικισμών.

Πρόταση νέων Ζωνών Διαφύλαξης Οικιστικής Γης

α. Περιοχή Λιβάδια - Κάμπος (πριν τον οικισμό Ζεφυρίας)
Προτείνεται ο χαρακτηρισμός της περιοχής ως Ζώνης Διαφύλαξης Οικιστικής Γης, ώστε:
• να αποτραπεί η αστική διάχυση,
• να διατηρηθεί ενιαίος ανοικτός και αγροτικός χώρος,
• να προβλεφθεί γη για μελλοντικές κοινωνικές και κοινόχρηστες υποδομές.

β. Τριοβάσαλος - Πέρα Τριοβάσαλος
Προτείνεται η θεσμοθέτηση Ζωνών Διαφύλαξης Οικιστικής Γης και στους δύο οικισμούς, με σαφή στόχο:
• τη μη ενοποίησή τους,
• τη διατήρηση της διακριτής τους ταυτότητας,
• τη χωροθέτηση κοινόχρηστων και κοινωνικών λειτουργιών.

Μεταφορά Τουριστικής Ζώνης

Η τουριστική ζώνη που αφαιρείται από την περιοχή της Πλάκας προτείνεται να μεταφερθεί, ενισχυμένη, στο τμήμα:
Συνεδριακό Κέντρο - Κάναβα - Κόρφος - Γερακόπετρα
περιοχή με μεγαλύτερη χωρική ανθεκτικότητα, καλύτερη προσβασιμότητα και δυνατότητα οργανωμένης ανάπτυξης χωρίς επιβάρυνση ιστορικών και ευαίσθητων οικισμών.

Βόρεια ακτογραμμή - Σαρακήνικο - Μανδράκια - Φυλακωπή

Η περιοχή αυτή αποτελεί ενιαίο γεωλογικό, τοπιακό και πολιτιστικό σύνολο εξαιρετικής σημασίας.
Η ζώνη προστασίας της βόρειας ακτογραμμής, όπως αποτυπώνεται στο Ήπιο Σενάριο, αποτελεί τον μόνο ρεαλιστικό τρόπο ουσιαστικής προστασίας του τοπίου, της γεωμορφολογίας, των θεάσεων και της συνοχής της ακτογραμμής και πρέπει να διατηρηθεί στο σύνολό της.
Ιδιαίτερη μνεία γίνεται στη Φυλακωπή, η οποία δεν αποτελεί απλώς αρχαιολογική ζώνη αλλά τον σημαντικότερο ίσως αρχαιολογικό χώρο του νησιού, σε άμεση γειτνίαση με τον Παπάφραγκα, γεγονός που καθιστά αναγκαίο τον συνδυασμό αυστηρής προστασίας με ήπιες υποδομές ασφαλούς και ποιοτικής επισκεψιμότητας.

Βιομηχανική Ζώνη - εξορυκτική δραστηριότητα και γεωθερμία

Η αναφορά των σεναρίων σε «εξορυκτική ζώνη» κρίνεται σκόπιμο να αποσαφηνιστεί και να αντικατασταθεί από τον σαφή και θεσμικά ορθό όρο «Βιομηχανική Ζώνη».
Εντός αυτής θα πρέπει να χωροθετούνται:
• εξορυκτικές δραστηριότητες και συνοδές εγκαταστάσεις,
• εγκαταστάσεις διαχείρισης ΑΕΕΚ, ΧΥΤΥ,
• ελαιοτριβείο, σφαγείο,
• βιοτεχνίες, αποθήκες και λοιπές οχλούσες χρήσεις.
Εκτός της Βιομηχανικής Ζώνης να αποκλείεται ρητά κάθε οχλούσα δραστηριότητα.

Στο ίδιο πλαίσιο, κρίνεται αναγκαίο να αποτυπωθεί ρητά η σταθερή και διαχρονική ΑΝΤΙΘΕΣΗ της τοπικής κοινωνίας της Μήλου στην εκμετάλλευση του γεωθερμικού πεδίου υψηλής ενθαλπίας - εθνικής σημασίας, καθώς μια τέτοια παρέμβαση κρίνεται ασύμβατη με τη φυσιογνωμία, την κλίμακα και τη φέρουσα ικανότητα του νησιού.
Σε κάθε περίπτωση, καμία δραστηριότητα, ανεξαρτήτως τομέα, δεν θα πρέπει να υπερβαίνει τη φέρουσα ικανότητα της Μήλου.

Βιώσιμη κινητικότητα και αποδέσμευση οικισμών από το αυτοκίνητο

Κρίνεται ιδιαίτερα σημαντική η αποδέσμευση ευαίσθητων οικισμών από τη βαριά κυκλοφορία και η ενίσχυση των Μέσων Μαζικής Μεταφοράς, συμπεριλαμβανομένης της δημιουργίας δημοτικής συγκοινωνίας συμπληρωματικής της υφιστάμενης.
Ενδεικτικά, οικισμοί όπως τα Πολλώνια, το Κλίμα και η Πλάκα μπορούν να αποτελέσουν πεδία εφαρμογής ήπιας κινητικότητας, με περιορισμένη πρόσβαση οχημάτων και πρόβλεψη περιμετρικών χώρων στάθμευσης.
Στο ίδιο πλαίσιο επαναλαμβάνεται η πρόταση για δημιουργία Εσπλανάδας από την περιοχή Γρηγορίου έως τις Αλυκές, με πεζόδρομο, ποδηλατόδρομο και χώρους ανάπαυσης, ως ενιαίο δημόσιο χώρο σύνδεσης και αλληλεπίδρασης.

Κοινωνικές και κοινόχρηστες υποδομές - ο χωρικός σχεδιασμός ως όραμα ευημερίας

Ο χωρικός σχεδιασμός της Μήλου οφείλει να προϋποθέτει όχι μόνο την προστασία του χώρου, αλλά και τη διαμόρφωση συνθηκών ευημερίας για τους μόνιμους κατοίκους και τους επισκέπτες του νησιού.
Στο πλαίσιο αυτό, κρίνεται αναγκαίο το ΕΠΣ να προβλέπει τη δυνατότητα χωροθέτησης κοινωνικών και κοινόχρηστων υποδομών, ιδίως εντός ή σε άμεση συνάφεια με τις Ζώνες Διαφύλαξης Οικιστικής Γης, όπως:
• χώροι πρασίνου και ελεύθεροι δημόσιοι χώροι,
• υποδομές ήπιας κινητικότητας,
• περιμετρικοί χώροι στάθμευσης,
• κοινωνικές, πολιτιστικές και αθλητικές υποδομές μικρής και μεσαίας κλίμακας,
• υποδομές που ενισχύουν την ασφαλή και ποιοτική επισκεψιμότητα (πεζόδρομια κ.α.).
Η πρόβλεψη αυτών των δυνατοτήτων αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση ώστε η προστασία του χώρου να μεταφράζεται σε πραγματική ποιότητα ζωής και βιώσιμη ανάπτυξη.

Το Ειδικό Πολεοδομικό Σχέδιο αποτελεί κρίσιμη ευκαιρία για τη Μήλο να χαράξει ένα σαφές, ισορροπημένο και βιώσιμο μέλλον.
Οι ανωτέρω προτάσεις αποσκοπούν στη διαφύλαξη της φυσιογνωμίας και της ταυτότητας του νησιού, στην προστασία των οικισμών και του τοπίου και στη δίκαιη κατανομή των δραστηριοτήτων στον χώρο.

Με εκτίμηση,

Σοφία Ψαθά Γκαγκάκη
Πρόεδρος Δημοτικής Κοινότητας Τριοβασάλου