ΕΠΣ ΔΥΤΙΚΩΝ ΚΥΚΛΑΔΩΝ: ΔΗΜΟΥ ΚΥΘΝΟΥ - ΔΗΜΟΥ ΣΕΡΙΦΟΥ - ΔΗΜΟΥ ΣΙΦΝΟΥ - ΔΗΜΟΥ ΚΙΜΩΛΟΥ - ΔΗΜΟΥ ΜΗΛΟΥ

Επικαιροποιημένο ατομικό σχόλιο στη δημόσια διαβούλευση του ΥΠΕΝ για το Ε.Π.Σ. Δυτικών Κυκλάδων – Δήμος Μήλου

Κατάγομαι από τη Μήλο και έχω μελετήσει το νησί ερευνητικά επί σειρά δεκαετιών, τόσο ως επιστήμονας όσο και ως ενεργό μέλος της τοπικής κοινωνίας. Ως πλανητολόγος, η επιστημονική μου ενασχόληση επικεντρώνεται στη γεωλογία, στη γεωμορφολογία και στη φέρουσα ικανότητα φυσικών συστημάτων, έννοιες που είναι απολύτως κρίσιμες για την κατανόηση και τη βιώσιμη διαχείριση ενός νησιού όπως η Μήλος. Με αυτή την ιδιότητα και αυτή τη βιωματική σχέση, θεωρώ ότι το Ειδικό Πολεοδομικό Σχέδιο (Ε.Π.Σ.) αποτελεί ένα κομβικό εργαλείο που θα καθορίσει τη χωρική οργάνωση, την προστασία και την ποιότητα ζωής στο νησί για την επόμενη δεκαπενταετία.

Μελέτησα προσεκτικά τα τρία εναλλακτικά σενάρια που παρουσιάστηκαν στο πλαίσιο της Α’ Φάσης και θεωρώ ότι μόνο το Σενάριο Ήπιας Παρέμβασης μπορεί, υπό σαφείς και δεσμευτικές προϋποθέσεις, να αποτελέσει αποδεκτό πλαίσιο για το μέλλον της Μήλου. Το σενάριο αυτό είναι το μόνο που προσεγγίζει μια ρεαλιστική ισορροπία μεταξύ ανάπτυξης και προστασίας, λαμβάνει υπόψη τη φέρουσα ικανότητα του νησιού, επιχειρεί να περιορίσει τη διάχυτη εκτός σχεδίου δόμηση και ευθυγραμμίζεται περισσότερο με τα υφιστάμενα καθεστώτα προστασίας. Αντίθετα, το Μηδενικό και το Σενάριο Έντονης Παρέμβασης οδηγούν είτε στη διαιώνιση της σημερινής άναρχης κατάστασης είτε σε περαιτέρω επιβάρυνση του φυσικού και γεωλογικού κεφαλαίου της Μήλου.

Ωστόσο, ακόμη και το Σενάριο Ήπιας Παρέμβασης, όπως παρουσιάζεται, δεν επαρκεί χωρίς ουσιαστική ενίσχυση και αυστηροποίηση. Κρίσιμη προϋπόθεση αποτελεί η ρητή και ποσοτική αποτύπωση της φέρουσας ικανότητας της Μήλου, με σαφή όρια σε τουριστικές κλίνες, αφίξεις, χωρητικότητα υποδομών (νερό, ενέργεια, λύματα) και παραμέτρους περιβαλλοντικής πίεσης. Χωρίς τέτοια όρια, ο σχεδιασμός παραμένει θεωρητικός και ευάλωτος σε μελλοντικές πιέσεις.

Ιδιαίτερη αδυναμία του Ε.Π.Σ. αποτελεί η αντιμετώπιση του γεωλογικού πλούτου της Μήλου. Παρότι αναγνωρίζεται σε περιγραφικό επίπεδο, δεν ενσωματώνεται σε δεσμευτικά ρυθμιστικά εργαλεία χωρικού σχεδιασμού. Δεν προβλέπονται ειδικές ζώνες προστασίας, σαφείς περιορισμοί δόμησης σε γεωλογικά ευαίσθητες περιοχές, όρια επισκεψιμότητας, γεωμορφολογικά buffers (ζώνες προστασίας γύρω από ευαίσθητους γεωλογικούς σχηματισμούς) ούτε σύνδεση της γεωλογικής ευαισθησίας με τη φέρουσα ικανότητα. Ως αποτέλεσμα, ένας μοναδικός, μη ανανεώσιμος φυσικός πόρος παραμένει ουσιαστικά χωρίς θεσμική θωράκιση.

Ειδικά ως προς την εξορυκτική δραστηριότητα, θεωρώ απαραίτητο να διευκρινιστεί ρητά ότι το Ε.Π.Σ. δεν πρέπει να οδηγεί σε επέκταση των εξορυκτικών ζωνών πέραν της υφιστάμενης και ήδη θεσμοθετημένης κατάστασης. Οποιαδήποτε χωρική διεύρυνση της εξορυκτικής δραστηριότητας δεν είναι συμβατή με τη φέρουσα ικανότητα, τη γεωλογική ευαισθησία και τον χαρακτήρα της Μήλου ως νησιού μοναδικού φυσικού πλούτου και, ως εκ τούτου, θα πρέπει να αποκλείεται ρητά από τον σχεδιασμό.

Για τον λόγο αυτό ζητώ τη θεσμοθέτηση Ζωνών Απόλυτης Προστασίας, εντός και εκτός του δικτύου Natura 2000, σε περιοχές εξαιρετικής γεωλογικής και οικολογικής αξίας. Στις ζώνες αυτές πρέπει να απαγορεύεται η νέα δόμηση, η διάνοιξη νέων δρόμων ή προσβάσεων και κάθε μορφή τουριστικής εγκατάστασης, με εξαίρεση έργα περιβαλλοντικής προστασίας και επιστημονικής έρευνας. Ενδεικτικά, τέτοιες περιοχές περιλαμβάνουν παράκτιες ηφαιστειακές ενότητες, γεωθερμικά πεδία και ευαίσθητα πρανή με υψηλή γεωτεχνική αστάθεια.

Παράλληλα, η εκτός σχεδίου δόμηση, ιδίως στο παράκτιο τόξο, αποτελεί σήμερα τον μεγαλύτερο κίνδυνο αλλοίωσης του τοπίου και πρέπει να περιοριστεί με σαφείς και αυστηρές προβλέψεις. Το Ε.Π.Σ. οφείλει επίσης να αντιμετωπίσει τη στεγαστική πίεση που προκαλεί η βραχυχρόνια μίσθωση, διασφαλίζοντας ζώνες μόνιμης κατοικίας και προστατεύοντας την καθημερινή ζωή των κατοίκων και των εργαζομένων. Επιπλέον, απαιτείται ενίσχυση των παραδοσιακών οικισμών και της αρχιτεκτονικής φυσιογνωμίας του νησιού, με κανόνες δόμησης που εγγυώνται συνοχή, ποιότητα και σεβασμό στην ταυτότητα του τόπου.

Τέλος, κάθε αναπτυξιακή δυνατότητα που προβλέπεται από το Ε.Π.Σ. πρέπει να συνδέεται αυστηρά με την πραγματική επάρκεια υποδομών σε νερό, ενέργεια, λύματα, μεταφορές και πολιτική προστασία. Χωρίς αυτές τις προϋποθέσεις, οποιαδήποτε περαιτέρω δόμηση υπονομεύει τη βιωσιμότητα του νησιού.

Συνολικά, απορρίπτω το Σενάριο Έντονης Παρέμβασης καθώς και το Μηδενικό Σενάριο. Θεωρώ ότι μόνο το Σενάριο Ήπιας Παρέμβασης, με ουσιαστικές δεσμεύσεις και αυστηρότερες ρυθμίσεις, μπορεί να αποτελέσει πραγματικό εργαλείο προστασίας της Μήλου. Στόχος δεν είναι να ανασταλεί η ανάπτυξη, αλλά να διασφαλιστεί ότι η Μήλος θα παραμείνει ένα νησί με μοναδικό φυσικό και γεωλογικό περιβάλλον, ισχυρή πολιτιστική ταυτότητα, βιώσιμη οικονομία και ποιοτική, προσιτή ζωή για τους κατοίκους της. Το Ε.Π.Σ. οφείλει να λειτουργήσει ως εγγύηση για αυτό το μέλλον.

Δρ Ανεζίνα Σολωμονίδου
Πλανητολόγος – Ειδική Επιστήμονας