ΤΠΣ ΔΗΜΟΥ ΠΑΤΜΟΥ - ΔΗΜΟΥ ΛΕΙΨΩΝ - ΔΗΜΟΥ ΛΕΡΟΥ - ΔΗΜΟΥ ΑΓΑΘΟΝΗΣΙΟΥ - ΔΗΜΟΥ ΚΑΛΥΜΝΙΩΝ

Παρατηρήσεις στη δημόσια διαβούλευση για το Τοπικό Πολεοδομικό Σχέδιο (ΤΠΣ) Δήμου Πάτμου - Πέντες Λευτέρης

Το Τοπικό Πολεοδομικό Σχέδιο δεν είναι μια τυπική μελέτη. Είναι ο οδικός χάρτης του νησιού για τα επόμενα χρόνια. Είναι η βάση για το πού, πώς και αν θα μπορεί να ζήσει μια νέα οικογένεια. Πού θα μπορεί να σταθεί ένας εργαζόμενος. Πού θα μπορεί να υπάρξει μια σοβαρή, οργανωμένη ανάπτυξη με κανόνες.

Γι’ αυτό και η διαδικασία ενημέρωσης και διαβούλευσης έχει τεράστια σημασία. Στην Πάτμο, όμως, όλο αυτό “έτρεξε” με πολύ περιορισμένο χρόνο. Για ένα θέμα τέτοιου μεγέθους, δεν έγινε το βήμα που έπρεπε προς την κοινωνία, τους φορείς, τους επαγγελματίες και τους ανθρώπους του νησιού. Δεν λέμε κάτι απέναντι στους μελετητές ως πρόσωπα , στη συνάντηση η παρουσία τους ήταν σοβαρή και οι απαντήσεις τους συνεπείς. Όμως το πλαίσιο και ο χρόνος συμμετοχής δεν ήταν ανάλογος της σημασίας του ΤΠΣ.

Από την αρχή, θέλουμε να το πούμε καθαρά: η Πάτμος ήδη προστατεύεται. Και δεν το λέμε θεωρητικά. Το δείχνουν και τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν: εντός σχεδίου 40,54% και εκτός σχεδίου 2,85%. Αυτά δεν είναι “εικόνα ανεξέλεγκτης δόμησης”. Είναι εικόνα νησιού με κανόνες, με περιορισμούς, με ένα πλαίσιο που εδώ και χρόνια είναι ήδη ασφυκτικό.
Και δεν είναι μόνο οι κανόνες. Η Πάτμος έχει και ένα ιδιοκτησιακό καθεστώς που δεν το βρίσκεις εύκολα αλλού. Αυτό από μόνο του λειτουργεί ως πρόσθετη “ασπίδα” και περιορίζει αντικειμενικά τη δυνατότητα επέκτασης. Άρα, όταν συζητάμε για πρόσθετους γενικούς περιορισμούς, πρέπει να θυμόμαστε κάτι απλό: δεν ξεκινάμε από το μηδέν. Ξεκινάμε από ένα νησί που ήδη έχει πολύ έντονη προστασία.

Εδώ όμως είναι το κρίσιμο: μέσα σε όλη αυτή την αγωνία για το φυσικό και το πολιτιστικό περιβάλλον, που προφανώς το σεβόμαστε, δεν πρέπει να ξεχάσουμε τους ανθρώπους. Γιατί υπάρχει μια πραγματικότητα που δεν χωράει ωραιοποιήσεις: το στεγαστικό είναι σήμερα από τα μεγαλύτερα εθνικά προβλήματα. Νέες οικογένειες δεν βρίσκουν σπίτι. Τα ενοίκια είναι στα ύψη. Οι τιμές είναι απλησίαστες. Και ειδικά στα νησιά, το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο σκληρό.
Και δεν μιλάμε μόνο για τους ντόπιους. Μιλάμε και για τους ανθρώπους που έρχονται να υπηρετήσουν την Πάτμο: εκπαιδευτικούς, γιατρούς, αστυνομικούς, εργαζόμενους σε κρίσιμες δομές. Αν δεν μπορούν να βρουν αξιοπρεπή στέγη, δεν μένουν. Αν δεν μένουν, το νησί αποδυναμώνεται. Και εδώ ανοίγει η συζήτηση για το δημογραφικό: δεν μπορείς να λες σε έναν νέο άνθρωπο “κάνε οικογένεια”, όταν δεν έχει ούτε προσιτό σπίτι, ούτε σταθερό πλαίσιο ζωής.

Γι’ αυτό λέμε κάτι απλό: η ανάπτυξη δεν μπορεί να δαιμονοποιείται. Η σωστή ανάπτυξη είναι αυτή που έχει κανόνες, σχέδιο και έλεγχο. Το ζητούμενο δεν είναι να “παγώσει” η Πάτμος. Γιατί με την ταρίχευση δεν προστατεύεις έναν τόπο. Τον αδειάζεις. Διώχνεις το κοινωνικό του κεφάλαιο. Και στο τέλος, μαζί με τον άνθρωπο, χάνεται και η ζωντανή συνέχεια του νησιού.

Ένα ακόμη σημείο που θεωρούμε κρίσιμο: το ΤΠΣ πρέπει να βάλει τάξη και στη σαφήνεια των καθεστώτων και στην ασφάλεια δικαίου. Ο πολίτης και ο μηχανικός πρέπει να ξέρουν από πριν τι ισχύει και τι δεν ισχύει, χωρίς γκρίζες ζώνες και χωρίς “ερμηνείες” που αλλάζουν ανά περίπτωση. Γι’ αυτό χρειάζεται ένας καθαρός “χάρτης κανόνων”, που να αποτυπώνει ξεκάθαρα:

Ποια είναι η αρμόδια υπηρεσία ελέγχου ανά καθεστώς και ανά αντικείμενο (πολεοδομικός έλεγχος, περιβαλλοντικός/δασικός, αιγιαλός/παραλία, πολιτιστική προστασία κ.λπ.).

Ποια είναι η προβλεπόμενη διαδικασία και ποια τα απαιτούμενα στάδια/εγκρίσεις, ώστε να σταματήσει η σύγχυση και να υπάρχει προβλεψιμότητα για όλους.

Σε αυτό το πλαίσιο, σημειώνουμε και μια πολύ συγκεκριμένη ασάφεια που αναπαράγεται εδώ και χρόνια: στο ΦΕΚ Δ’ 594/13-11-1978 (χαρακτηρισμός παραδοσιακών οικισμών) η καταχώριση εμφανίζεται ως “Πάτμος (Πάτμου)”. Στην πράξη όμως, ο παραδοσιακός οικισμός που προστατεύεται είναι η Χώρα Πάτμου. Αυτή η ασάφεια δημιουργεί σύγχυση και μπορεί να οδηγεί σε γενικεύσεις. Άρα, θεωρούμε απαραίτητο το ΤΠΣ να χρησιμοποιήσει ρητά την ορθή αναφορά (“Χώρα Πάτμου”) και να αποτυπώσει καθαρά, σε χάρτες και κείμενο, τα όρια του παραδοσιακού οικισμού της Χώρας, ώστε να σταματήσει η παρερμηνεία.

Κλείνοντας, θέλουμε να πούμε κάτι πολύ καθαρό: το ΤΠΣ θα πετύχει αν καταφέρει να είναι δίκαιο, καθαρό και εφαρμόσιμο. Να προστατεύει το νησί, αλλά να μην ξεχνά ότι το νησί δεν είναι μόνο το τοπίο και η εικόνα. Είναι και οι άνθρωποι. Είναι η ζωή τους. Είναι το μέλλον των παιδιών τους.

Λευτέρης Πέντες