ΤΠΣ ΔΗΜΟΥ ΚΟΖΑΝΗΣ

Αρχές σχεδιασμού, γενικά σχόλια

Χωρίς αμφιβολία, η περιοχή μας διέρχεται μία εξαιρετικά δύσκολη περίοδο. Η σταδιακή συρρίκνωση της λιγνιτικής ηλεκτροπαραγωγής τα τελευταία 15 χρόνια, σε συνδυασμό με την οριστική παύση λειτουργίας των μονάδων τον επόμενο χρόνο, διαμορφώνουν ένα εντελώς νέο αναπτυξιακό τοπίο.
Ανατρέπεται η δεδομένη βεβαιότητα ότι η ΔΕΗ αποτελεί τον βασικό πυλώνα ανάπτυξης της περιοχής και καθίσταται επιτακτική η διαμόρφωση ενός νέου παραγωγικού και αναπτυξιακού μοντέλου – όχι μόνο για τον Δήμο μας, αλλά και για ολόκληρη την Περιφέρεια.
Ο Δήμος μας, μαζί με τον Δήμο Εορδαίας, αποτελούν το βασικό ενεργειακό δίπολο της Δυτικής Μακεδονίας.

Η ευρωπαϊκή εμπειρία δείχνει ότι ο μετασχηματισμός τοπικών οικονομιών –είτε στον τομέα της ενέργειας είτε σε άλλους, όπως η κλωστοϋφαντουργία– απαιτεί σημαντικό χρόνο προσαρμογής, τουλάχιστον όσος αντιστοιχεί στον ορίζοντα εκπόνησης ενός Τοπικού Πολεοδομικού Σχεδίου(15 έτη). Συνεπώς, βασική μέριμνα και κεντρικός άξονας του σχεδιασμού πρέπει να είναι η ανόρθωση της τοπικής οικονομίας και η στήριξη της μετάβασης σε ένα νέο παραγωγικό μοντέλο.

Η σημερινή συγκυρία δεν συγκρίνεται με εκείνη πριν από περίπου είκοσι χρόνια, όταν ο Δήμος Κοζάνης είχε αναλάβει την πρωτοβουλία αναθεώρησης του ΓΠΣ του 1996. Τότε, η δυσκαμψία της πολεοδομικής νομοθεσίας, τα εμπόδια του άρθρου 4, παρ. 4 του Ν. 2508/1997, αλλά και τα θεσμοθετημένα καταφύγια άγριας ζωής, που καταλάμβαναν και περιοχές πολεοδομημένες, οδήγησαν στην καθυστέρηση και τελικά στην εγκατάλειψη της προσπάθειας. Η επιλογή αργότερα να ολοκληρωθεί ο πολεοδομικός σχεδιασμός με το νέο θεσμικό πλαίσιο–μέσω της έγκρισής του με Προεδρικό Διάταγμα– θεωρώ ότι αποτέλεσε σωστή επιλογή διότι δίνει τη δυνατότητα τροποποίησης Ζωνών Οικιστικού Ελέγχου, κάτι απαραίτητο για την ενίσχυση της αναπτυξιακής διάστασης του πολεοδομικού σχεδιασμού του Δήμου Κοζάνης.

Η επιλογή του τρίτου σεναρίου για το Τοπικό Πολεοδομικό Σχέδιο μοιάζει σχεδόν αυτονόητη, καθώς ανταποκρίνεται στα αναγκαία χαρακτηριστικά του σχεδιασμού. Ωστόσο, η ισόρροπη ανάπτυξη του Δήμου δεν μπορεί να προκύψει μόνο από τον πολεοδομικό σχεδιασμό. Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται έντονη συγκέντρωση πληθυσμού στο αστικό κέντρο, είτε λόγω καλύτερης πρόσβασης σε υπηρεσίες και εκπαίδευση, είτε λόγω περισσότερων ευκαιριών απασχόλησης, είτε λόγω του δυσβάσταχτου κόστους θέρμανσης στους οικισμούς. Η αγροκτηνοτροφική δραστηριότητα έχει συρρικνωθεί σημαντικά. Η τάση αυτή δεν αφορά μόνο τον Δήμο Κοζάνης, αλλά και όμορους Δήμους, με δεκάδες παραδείγματα.
Ένας αξιόπιστος δείκτης της πραγματικής κατάστασης, τόσο σε ενδοπεριφερειακή διάσταση όσο και ενδοδημοτική είναι η κατανομή των μαθητών πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, που αποτυπώνει με σαφήνεια τη δυναμική και το μέλλον του ανθρώπινου δυναμικού.

Ο αναπτυξιακός σχεδιασμός πρέπει να λαμβάνει υπόψη τον χρονικό ορίζοντα της 15ετίας. Κατά την παρουσίαση των συγκοινωνιακών ζητημάτων –ιδίως του σιδηροδρόμου– αναπτυχθηκαν οραματικές προτάσεις για λειτουργία και επέκταση γραμμών προς Αθήνα, Θεσσαλονίκη και Αλβανία. Ωστόσο, με βάση την εμπειρία μου στην τοπική αυτοδιοίκηση επί 35 χρόνια, φοβάμαι πως πρόκειται για σενάρια με προοπτική πολλών δεκαετιών. Η ίδια η λειτουργία των υπηρεσιών δεν δείχνει κάτι διαφορετικό. Η γραμμή δεν διακόπτεται μόνο λόγω των ορυχείων της ΔΕΗ, αλλά και μέσα στην ίδια την πόλη, όπου δύο γέφυρες έχουν κατεδαφιστεί εδώ και δέκα περίπου χρόνια χρόνια, χωρίς μέχρι σήμερα να έχει γίνει η αποκατάστασή τους. Το παράδειγμα αυτό δείχνει ότι ο ρεαλισμός πρέπει να είναι βασικό στοιχείο του σχεδιασμού. Όσα αποτυπώνονται στα κείμενα, στους χάρτες και τελικά στο ΦΕΚ με την υπογραφή του Προέδρου της Δημοκρατίας, πρέπει να είναι εφαρμόσιμα και να παράγουν πραγματικά αναπτυξιακά αποτελέσματα για τον τόπο.

Τέλος, ιδιαίτερη μνεία αξίζει το πολιτιστικό απόθεμα. Παρότι στην περιοχή περιλαμβάνονται αρκετοί κηρυγμένοι αρχαιολογικοί χώροι, ελάχιστοι –πλην του αρχαιολογικού χώρου και του μουσείου της Αιανής– έχουν αναγνωρισμένη αναπτυξιακή αξία. Είναι άγνωστοι ακόμη και στους δημότες. Αντίθετα, το Λαογραφικό Μουσείο Κοζάνης, ένα από τα πλουσιότερα του είδους στην Ελλάδα, καθώς και η Δημοτική Βιβλιοθήκη Κοζάνης, μία από τις ελάχιστες ιστορικές βιβλιοθήκες της χώρας με μοναδικό πλούτο, αποτελούν σημαντικούς πόρους που πρέπει να αναδειχθούν, ενώ μπορούν ανά αποτελέσουν πόλους πολιτιστικής ανάπτυξης, όπως και τα λαϊκά δρώμενα (καρναβάλια, μωμογέρια, λαζαρίνες) της περιοχής.

Θα μπορούσαν να προστεθούν και άλλες παρατηρήσεις ή σχόλια, τα οποία βεβαιως θα αξιολογηθούν από εσάς. Σε κάθε περίπτωση, δηλώνω τη διαθεσιμότητά μου, ώστε σε επόμενη επίσκεψή σας στην περιοχή να έχουμε μια ουσιαστική συζήτηση και ανταλλαγή απόψεων για τα ζητήματα του πολεοδομικού σχεδιασμού.

Σας ευχαριστώ πολύ.
Λάζαρος Μαλούτας
Χημικός μηχανικός
Δημοτικός σύμβουλος
πρώην δήμαρχος