ΤΠΣ ΔΗΜΟΥ ΠΑΤΜΟΥ - ΔΗΜΟΥ ΛΕΙΨΩΝ - ΔΗΜΟΥ ΛΕΡΟΥ - ΔΗΜΟΥ ΑΓΑΘΟΝΗΣΙΟΥ - ΔΗΜΟΥ ΚΑΛΥΜΝΙΩΝ

ΕΝΣΤΑΣΕΙΣ ΕΠΙ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙ ΤΩΝ ΟΙΚΙΣΤΙΚΩΝ ΡΥΘΜΙΣΕΩΝ (Α’ ΦΑΣΗ)

1. Ελλιπής ενημέρωση και συμμετοχή πολιτών

Η παρουσίαση της 03/02/2026 αποτελεί το πρώτο σημείο επαφής με τους κατοίκους, σε έναν σχεδιασμό που βρίσκεται ήδη στο στάδιο επιλογής σεναρίου. Η Λεριακή κοινωνία δεν είχε επαρκή χρόνο να αξιολογήσει τις εναλλακτικές, ενώ ο χρόνος για υποβολή απόψεων είναι περιορισμένος σε σχέση με τη σημασία του ΤΠΣ, που πρόκειται να θεσμοθετηθεί με Προεδρικό Διάταγμα και θα δεσμεύει τις χρήσεις γης για δεκαετίες.
Αίτημα: Επειδή δεν έχουμε πόλεμο (ακόμα) δεν κατανοώ προς τι τέτοια βιασύνη. ΕΠΙΒΑΛΛΕΤΑΙ να δοθεί ΠΑΡΑΤΑΣΗ του χρόνου υποβολής απόψεων, ενώ έπρεπε να προηγηθεί διοργάνωση πρόσθετων ενημερωτικών εκδηλώσεων για ένα τόσο σοβαρό θέμα.

2. Ανεπάρκεια πληθυσμιακών προβολών

Η μελέτη βασίζεται σε Μέσο Ετήσιο Ρυθμό Μεταβολής (ΜΕΡΜ) μόλις 0,10% για τον Δήμο Λέρου (περίοδος 2011-2021), προβάλλοντας πληθυσμό 8.671 κατοίκων το 2030 και 8.755 το 2040. Αυτή η εκτίμηση θεωρείται ΑΔΙΚΑΙΟΛΟΓΗΤΑ συντηρητική, καθώς:
• Δεν λαμβάνει υπόψη τις δυναμικές τάσεις αποκέντρωσης και τηλεργασίας που ενισχύονται μετά την πανδημία, οι οποίες ευνοούν νησιωτικούς προορισμούς.
• Δεν συνυπολογίζει τη δυνητική πληθυσμιακή αύξηση από τη λειτουργία μεταναστευτικών δομών και τον πληθυσμό αιχμής (11.664 άτομα) που ασκεί πιέσεις στις υποδομές.
• Ο Δήμος Καλυμνίων (+8,9%) και Αγαθονησίου (+8,4%) παρουσιάζουν πολύ υψηλότερους ρυθμούς αύξησης. Η εφαρμογή ενιαίου συντηρητικού μοντέλου δεν αντικατοπτρίζει τις τοπικές δυναμικές.
Αίτημα: Επανεξέταση των πληθυσμιακών προβολών με ανάλυση ευαισθησίας και εναλλακτικά δημογραφικά σενάρια (αισιόδοξο/μεσαίο/απαισιόδοξο), λαμβάνοντας υπόψη τον πληθυσμό αιχμής και τις νεότερες τάσεις εγκατάστασης.

3. Αξιολόγηση σεναρίων - Ζητήματα διαφάνειας στη βαθμολόγηση

Η επιλογή του Σεναρίου 2 (Ήπιας Παρέμβασης) ως επικρατέστερου βασίζεται σε ένα σύστημα βαθμολόγησης 6 πυλώνων, όπου κατέλαβε συνολική βαθμολογία 4,65 έναντι 4,10 του Σεναρίου 3 (Παρεμβατικό) και 2,35 του Σεναρίου Τάσεων. Ωστόσο, παρατηρούνται τα εξής:
• Δεν παρουσιάζεται αναλυτική τεκμηρίωση των συντελεστών βαρύτητας που χρησιμοποιήθηκαν για κάθε πυλώνα.
• Ο πυλώνας «Περιβάλλον» βαθμολογεί το Σενάριο 3 με 1,0 (μέγιστο), αλλά τελικά επιλέγεται το Σενάριο 2 (0,8). Αυτό εγείρει ερωτήματα σχετικά με την πρόθεση πραγματικής περιβαλλοντικής προστασίας.
• Ανάλυση ευαισθησίας στα αποτελέσματα: μικρές μεταβολές στα βάρη θα μπορούσαν να ανατρέψουν την κατάταξη.
Αίτημα: Δημοσιοποίηση της πλήρους μεθοδολογίας βαθμολόγησης, των επιμέρους βαρών και εφαρμογή ανάλυσης ευαισθησίας. Να εξεταστεί υβριδικό σενάριο.

4. Οριοθέτηση οικισμών

Η πρόταση επανέγκρισης / αναοριοθέτησης των 8 οριοθετημένων οικισμών βάσει του νέου ΠΔ (ΦΕΚ 194/Δ/2025) αποτελεί αναγκαίο βήμα. Ωστόσο, παρατηρούνται σοβαρές ελλείψεις:
• Δεν τεκμηριώνεται επαρκώς η δυνατότητα πολεοδόμησης κάθε οικισμού. Οι 5 οικισμοί που εντάσσονται σε περιοχές πολεοδόμησης βάσει ΓΠΣ αλλά δεν απογράφονται, απαιτούν ιδιαίτερη μελέτη.
• Η αξιολόγηση οριοθέτησης σε Λέβιθα, Κίναρο και Φαρμακονήσι εγείρει ερωτήματα σχετικά με τη βιωσιμότητα τυχόν νέων ορίων σε νησιά με ελάχιστο ή μηδενικό μόνιμο πληθυσμό, ενώ ταυτόχρονα εμπίπτουν σε ζώνες Natura 2000 και Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο.
• Οι προτάσεις του ΓΠΣ 2009 για επέκταση σχεδίου πόλης σε Κριθώνι, Μύλους, Αγ. Ι. Θεολόγο και Τεμένια «αξιολογούνται» χωρίς να δίνεται σαφής κατεύθυνση. Η αοριστία αυτή δημιουργεί ανασφάλεια δικαίου στους ιδιοκτήτες.
Αίτημα: Σαφής καθορισμός του χρονοδιαγράμματος και των κριτηρίων αξιολόγησης κάθε πρότασης πολεοδόμησης. Αποτύπωση εναλλακτικών σεναρίων για τους υπό αξιολόγηση οικισμούς. Ειδική μελέτη φέρουσας ικανότητας για τα μικρά νησιά πριν από κάθε χωροθέτηση νέων ορίων.

5. Ανεπάρκεια πρόβλεψης για βραχυχρόνια μίσθωση

Το Σενάριο 2 (Ήπιας Παρέμβασης) δεν περιλαμβάνει ρυθμίσεις για τη βραχυχρόνια μίσθωση, ενώ αυτές προβλέπονται μόνο στο Σενάριο 3 (Παρεμβατικό). Δεδομένου ότι η βραχυχρόνια μίσθωση αποτελεί σημαντική πηγή πίεσης στη στεγαστική αγορά, η μη ρύθμισή της στο επιλεγέν σενάριο αποτελεί σοβαρή παράλειψη που θα επιδεινώσει τη στεγαστική κρίση και θα αυξήσει τα μισθώματα μόνιμης κατοικίας.
Αίτημα: Να εξεταστεί υβριδικό σενάριο. Ενσωμάτωση ρυθμίσεων περιορισμού βραχυχρόνιας μίσθωσης στο Σενάριο 2, τουλάχιστον ως ποσοστό κλινών σε κρίσιμους οικισμούς (Αγ. Μαρίνα, Λακκί, Άλιντα), ώστε να διασφαλιστεί η επάρκεια μόνιμης στέγασης.

6. Ζώνη Υποδοχής Συντελεστή Δόμησης (ΖΥΣ)

Η μελέτη αναγνωρίζει «καταρχήν» δυνατότητα χωροθέτησης ΖΥΣ στη Λέρο, αλλά αναβάλλει τη λεπτομερή εξέταση για τη φάση της πρότασης. Δεδομένης της ύπαρξης παραδοσιακών οικισμών (Αγ. Μαρίνα, Άλιντα, Λακκί, Παρθένι) και του 64% κάλυψης από προστατευόμενες περιοχές, η δυνατότητα αυτή θα πρέπει να αντιμετωπίζεται με μεγάλη επιφύλαξη.
Αίτημα:
• Ρητή δέσμευση ότι τυχόν ΖΥΣ δεν θα αφορά παραδοσιακούς οικισμούς και δεν θα χωροθετείται εντός ή σε άμεση γειτνίαση με ζώνες προστασίας.
• Μέχρι να παρουσιαστεί πλήρης τεκμηρίωση, να μην θεωρείται δεδομένη η εισαγωγή ΖΥΣ.

7. ΠΕΠ 1 - Περιοχές Natura 2000: Ελλιπής συνέργεια με ΕΠΜ

Η μελέτη αναγνωρίζει την ανάγκη συνεργασίας με τις ΕΠΜ 8β και 8γ για τις περιοχές Natura, αλλά δεν διασφαλίζει ρητά ότι οι ρυθμίσεις του ΤΠΣ θα συμφωνούν πλήρως με τις προτάσεις αυτών. Ιδιαίτερη ανησυχία εγείρει το γεγονός ότι στο Σενάριο 3, δεν προβλέπεται ανάδραση με την ΕΠΜ, ενώ ακόμα και στο Σενάριο 2 η «εξειδίκευση χρήσεων» παραμένει αόριστη.
Η πρόσφατη έγκριση της ΕΠΜ για το ΕΘΠΝΑ 1 - Νότιες Κυκλάδες (Απόφαση 29.12.2025) καθορίζει ζώνες προστασίας για τα νησιά Κίναρος, Λέβιθα και τις νησίδες Γλάρος και Μαύρα. Η μελέτη δεν αναλύει επαρκώς τη συμβατότητα μεταξύ αυτών των ζωνών και των προτάσεων του ΤΠΣ.
Αίτημα: Πλήρης εναρμόνιση του ΤΠΣ με τις εγκεκριμένες ΕΠΜ και δέσμευση ότι δεν θα χωροθετηθούν χρήσεις ασύμβατες με τους στόχους διατήρησης των περιοχών Natura 2000. Ρητή αναφορά στις συγκεκριμένες ζώνες του ΕΘΠΝΑ 1 και πλήρης ενσωμάτωσή τους.

8. ΠΕΠ 2 - Αξιόλογη Αγροτική Γη: Ανεπαρκής προστασία

Η απαγόρευση τουριστικών καταλυμάτων και μεταποιητικών εγκαταστάσεων μη συνδεδεμένων με τον πρωτογενή τομέα αποτελεί θετικό μέτρο. Ωστόσο, η διατήρηση δυνατότητας δόμησης (ακόμα και χωρίς κατοικία) σε αξιόλογη αγροτική γη αποτελεί ρίσκο, δεδομένης της συνεχούς εγκατάλειψης καλλιεργειών και της μετατροπής γεωργικής γης σε άλλες χρήσεις που επισημαίνεται στο SWOT. Σημειώνεται ότι η δυνητικά αξιόλογη αγροτική γη στη Λέρο είναι ιδιαίτερα περιορισμένη.
Αίτημα: Αυστηρότεροι περιορισμοί δόμησης σε αξιόλογη αγροτική γη, με πρόβλεψη κινήτρων για τη διατήρηση/επαναφορά γεωργικής δραστηριότητας (ιδιαίτερα καλλιέργεια εσπεριδοειδών) αντί απλής απαγόρευσης.

9. ΠΕΠ 3 - Ακτές και υδατορέματα: Ανεπαρκές πλάτος ζώνης

Η μελέτη αναγνωρίζει τρωτότητα παράκτιων ζωνών (άνοδος στάθμης, διάβρωση) - πρόταση ζώνης προστασίας πλάτους 25 μέτρων εκατέρωθεν της βαθιάς γραμμής. Ο καθορισμός ζωνών προστασίας πρέπει να βασίζεται σε χαρτογραφημένη μεθοδολογία, αλλιώς θα είναι αμφισβητήσιμος και δύσκολα εφαρμόσιμος.
Αίτημα:
• Πριν προταθεί οποιαδήποτε μεταβολή (διεύρυνση ή επιπλέον απαγορεύσεις), να παρουσιαστούν χάρτες τρωτότητας, κριτήρια και τεχνική μεθοδολογία.
• Μέχρι τότε, να μη γίνεται μεταβολή όρων δόμησης σε παράκτιες περιοχές χωρίς συγκεκριμένη, επιστημονικά τεκμηριωμένη αιτιολόγηση και σε εναρμόνιση με τις κατευθύνσεις του Ευρωπαϊκού Κλιματικού Νόμου (Κανονισμός 2021/1119).

10. ΠΕΠ 6 - Προστασία τοπίου: Ανεπαρκής κάλυψη

Η πρόταση προστασίας τοπίου σε συγκεκριμένες περιοχές είναι ορθή ως αρχή, αλλά απαιτεί συνολικότερη τεκμηρίωση και συστηματοποίηση για τα τοπία αναγνωρισμένης αξίας (αστικό, ιστορικό, υποθαλάσσιο, βιομηχανικό-νεότερο).
Αίτημα:
• Χαρτογράφηση και ιεράρχηση τοπίων αξίας (διεθνούς/εθνικής/περιφερειακής) με σαφή κριτήρια.
• Μέχρι να ολοκληρωθεί αυτή η τεκμηρίωση, να αποφεύγονται αποσπασματικές αλλαγές σε όρους δόμησης που μπορεί να δημιουργούν άνιση μεταχείριση μεταξύ περιοχών.

11. ΠΕΧ 4 - Περιοικιστική ζώνη Αγ. Μαρίνας

Σε ένα νησί στο μέγεθος της Λέρου, η πρόταση αύξησης αρτιότητας σε 6 στρέμματα για κατοικία 120 τ.μ. θεωρείται υψηλή για ζώνη γειτνίασης με παραδοσιακό οικισμό αναγνωρισμένο ως ΤΙΦΚ (Παντέλι, Πλάτανος, Αγ. Μαρίνα).
Αίτημα: Να παραμείνει η αρτιότητα στα 4 στρέμματα, με θέσπιση αυστηρών μορφολογικών κανόνων ώστε κάθε νέα κατοικία να εναρμονίζεται πλήρως με τον παραδοσιακό χαρακτήρα.

12. ΠΕΧ 5 - Ειδικές χρήσεις: Κρατικό Θεραπευτήριο και ΚΥΤ

Η πρόταση ανάπτυξης μικτών δραστηριοτήτων εναλλακτικών μορφών τουρισμού/πολιτισμού στους χώρους του Κρατικού Θεραπευτηρίου και του ΚΥΤ «κατόπιν εκπόνησης ειδικής μελέτης» είναι αόριστη. Δεδομένης της ιστορικής βαρύτητας του Θεραπευτηρίου (μνημείο πολιτιστικής κληρονομιάς), απαιτείται σαφέστερο πλαίσιο.
Αίτημα: Σαφής δέσμευση για τη μη αλλοίωση του ιστορικού χαρακτήρα του Θεραπευτηρίου, προσδιορισμός επιτρεπόμενων χρήσεων (π.χ. μουσείο, πολιτιστικό κέντρο, ερευνητικός φορέας).

13. ΠΕΧ 6 - Ενδοχώρα: μη τεκμηριωμένη αύξηση δόμησης

Σε ένα νησί στο μέγεθος της Λέρου, η πρόταση αύξησης αρτιότητας σε 8 στρέμματα για κατοικία ως 120 τ.μ. στην ενδοχώρα, με δυνατότητα εγκατάστασης «ειδικών χρήσεων του αρ. 13 ΠΔ 59/2018», δημιουργεί πρόβλημα δόμησης στον εξωοικιστικό χώρο. Η ίδια η μελέτη αναγνωρίζει ότι υπάρχει «έντονη παρουσία δόμησης (και αυθαίρετης) στις εκτός σχεδίου περιοχές».
Αίτημα: Να παραμείνει ως έχει η ελάχιστη αρτιότητα. Αυστηρότερα κριτήρια για τη χωροθέτηση ειδικών χρήσεων ώστε να αποφεύγεται η αστικοποίηση της ενδοχώρας.

14. Λειψυδρία και υδατικό ισοζύγιο

Η μελέτη αναγνωρίζει ότι το νησί έχει κηρυχθεί σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης λόγω λειψυδρίας και ότι η ύδρευση στηρίζεται σχεδόν αποκλειστικά σε αφαλάτωση, καθώς οι γεωτρήσεις δεν δίνουν πόσιμο νερό. Υπάρχουν σημαντικές ελλείψεις σε υποδομές (εκτός λειτουργίας μονάδες αφαλάτωσης και φράγμα Παρθενίου). Ωστόσο, η πρόταση για «αναβάθμιση μονάδων αφαλάτωσης» δεν συνοδεύεται από μελέτη υδατικού ισοζυγίου σε σχέση με τον πληθυσμό αιχμής (11.664 άτομα) και τις νέες χρήσεις. Δεν είναι δυνατόν να σχεδιάζουμε νέες αναπτύξεις χωρίς να γνωρίζουμε αν θα έχουμε νερό να τις εξυπηρετήσουμε.
Αίτημα: Εκπόνηση ολοκληρωμένης μελέτης υδατικού ισοζυγίου ως υποστηρικτική μελέτη του ΤΠΣ, με καθορισμό ανώτατων ορίων ανάπτυξης βάσει της διαθέσιμης υδατικής χωρητικότητας.

15. Σχέδιο Βιώσιμης Αστικής Κινητικότητας (ΣΒΑΚ)

Προκαλεί απορία το γεγονός ότι η μελέτη αναφέρει τη δυνατότητα εκπόνησης ΣΒΑΚ αλλά δεν το εντάσσει υποχρεωτικά στο πλαίσιο του ΤΠΣ. Όμως ο Δήμος Λέρου, σε προγενέστερο χρόνο, έχει εκπονήσει σχέδιο ΣΒΑΚ…
Αίτημα: Υποχρεωτική ένταξη ΣΒΑΚ στο ΤΠΣ, με ειδικές προβλέψεις για πεζοδρόμηση κεντρικών οικισμών, δίκτυα ήπιας κινητικότητας και χώρους στάθμευσης περιφερειακά των κέντρων.

16. Ενεργειακή μετάβαση και ΑΠΕ

Παρά την αναγνώριση της χαμηλής διείσδυσης ΑΠΕ, της εξάρτησης από συμβατικά καύσιμα και των μεγάλων διακυμάνσεων ζήτησης λόγω τουριστικής περιόδου, η μελέτη δεν χωροθετεί συγκεκριμένες ζώνες ενεργειακής ανάπτυξης (π.χ. φωτοβολταϊκά), ούτε ενσωματώνει τις κατευθύνσεις του Εθνικού Κλιματικού Νόμου (Ν. 4936/2022) και της πρωτοβουλίας «GR-eco islands». Η Λέρος, ως νησί με υψηλή ηλιοφάνεια, θα έπρεπε να αποτελεί προτεραιότητα ενεργειακής αυτονομίας.
Αίτημα: Χωροθέτηση ζωνών ΑΠΕ συμβατών με τους περιβαλλοντικούς περιορισμούς και πρόβλεψη ειδικών κινήτρων για ενεργειακή αυτονομία του νησιού, σε εναρμόνιση με τη δράση «GR-eco islands».

17. ΠΕΔ - Χωροθέτηση βιομηχανικών/βιοτεχνικών ζωνών

Η πρόταση χωροθέτησης ΠΕΔ δυτικά της Καμάρας σε απόσταση τουλάχιστον 200 μ. από τα όρια του οικισμού, καθώς και η αναγνώριση ΠΕΔ βόρεια Λακκιού και Τεμενίων, είναι καταρχήν θετική. Ωστόσο, δεν τεκμηριώνεται η φέρουσα ικανότητα αυτών των περιοχών ούτε η συμβατότητά τους με τις γειτνιάζουσες χρήσεις (ιδίως τουρισμός και κατοικία).
Αίτημα: Αύξηση ελάχιστης απόστασης ΠΕΔ από οικισμούς σε 500 μ., μελέτη κυκλοφοριακών και περιβαλλοντικών επιπτώσεων πριν από την τελική χωροθέτηση, και δέσμευση ότι θα αφορούν μόνο δραστηριότητες χαμηλής όχλησης.

18. Αλιεία και υδατοκαλλιέργειες

Η μελέτη αναφέρεται στην «οργανωμένη ανάπτυξη της ιχθυοκαλλιέργειας» και τις ΠΟΑΥ Λέρου (Παρθένι, γύρω νησίδες, κλπ), αλλά δεν εξετάζει τις πιέσεις των υδατοκαλλιεργειών στο θαλάσσιο περιβάλλον, ειδικά εντός ή παρακείμενα σε περιοχές Natura 2000.
Αίτημα: Στρατηγική Εκτίμηση Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων των ΠΟΑΥ και διασφάλιση ότι δεν θα επηρεάσουν αρνητικά τις προστατευόμενες θαλάσσιες περιοχές (λιβάδια Ποσειδωνίας, θαλάσσια θηλαστικά IMMA).

Γενική παρατήρηση: Οι υφιστάμενοι όροι δόμησης πρέπει να παραμείνουν ως έχουν, εφόσον δεν υπάρχει επαρκής και τεκμηριωμένη αιτιολόγηση για τη μεταβολή τους. Κάθε αλλαγή των όρων δόμησης χωρίς ολοκληρωμένη μελέτη φέρουσας ικανότητας, υδατικού ισοζυγίου και περιβαλλοντικών επιπτώσεων, ενέχει τον κίνδυνο μη αναστρέψιμης υποβάθμισης του νησιού. Τα παραπάνω αιτήματα / ενστάσεις υποβάλλονται με σκοπό τη βελτίωση του σχεδιασμού και τη διασφάλιση ότι το ΤΠΣ θα εξυπηρετεί πραγματικά τα μακροχρόνια συμφέροντα της Λεριακής κοινωνίας, του περιβάλλοντος και της βιώσιμης ανάπτυξης του νησιού.