ΤΠΣ ΔΗΜΟΥ ΠΕΙΡΑΙΩΣ

Περιοχή Βασιλικού Περιπτέρου («Παλατάκι») – Σχολή Ναυτικών Δοκίμων

Στο πλαίσιο της πρώτης φάσης δημόσιας διαβούλευσης του Τοπικού Πολεοδομικού Σχεδίου (ΤΠΣ) Δήμου Πειραιά, υποβάλλεται το παρόν υπόμνημα αναφορικά με το ιδιοκτησιακό, και χωροταξικό καθεστώς της περιοχής του Βασιλικού Περιπτέρου («Παλατάκι») και τμήματος της Σχολής Ναυτικών Δοκίμων. Τα κρίσιμα ιστορικά και νομικά στοιχεία ,αποφάσεις και διαγράμματα που τεκμηριώνουν το καθεστώς της έκτασης έχουν ήδη κατατεθεί στον Δήμο Πειραιά με αριθμό πρωτοκόλλου 40557/05-10-2021. Η παρούσα παρέμβαση αποβλέπει αποκλειστικά στη διασφάλιση ότι ο υπό εκπόνηση χωρικός σχεδιασμός θα στηρίζεται σε πλήρη γνώση των ισχυουσών διοικητικών πράξεων, του δεδικασμένου ,της νομολογίας και των ιστορικών τίτλων που αφορούν τη συγκεκριμένη περιοχή.
Η επίμαχη έκταση παραχωρήθηκε στον Δήμο Πειραιώς με τις υπ’ αριθ. 206/1876, 212/1877 και 230/1879 πράξεις του Υπουργείου Οικονομικών, συνολικής επιφανείας 221.900 τ.μ., με ρητό όρο τη χρησιμοποίηση για κοινωφελείς σκοπούς και δενδροφύτευση. Η παραχώρηση αυτή συνιστά έγκυρη και ισχύουσα πράξη μεταβίβασης κυριότητας από το Δημόσιο προς τον Δήμο και θεμελιώνει δημοτική ιδιοκτησία πλήρους χαρακτήρα. Το 1883 ο Δήμος Πειραιά δώρισε τμήμα της έκτασης στον Βασιλέα Γεώργιο Α΄ (συμβόλαιο υπ’ αρ. 31188/1883), επί του οποίου ανεγέρθηκε το 1888 το Βασιλικό Περίπτερο, γνωστό ως «Παλατάκι», σήμερα χαρακτηρισμένο ως προστατευόμενο μνημείο νεότερης ιστορίας. Η ιστορική χαρτογραφική αποτύπωση της περιοχής ως “Royal Jardin” επιβεβαιώνει τη δημιουργία βασιλικού κήπου με πλήρη διαμόρφωση πρασίνου.
Μετά την έκπτωση της Δυναστείας και την ανακήρυξη της Δημοκρατίας (Ψήφισμα Δ’ Συντακτικής Συνέλευσης, 25.3.1924, ΦΕΚ 64Α), ορίστηκε ρητώς ότι κτήματα περιελθόντα σε μέλη της εκπτώτου δυναστείας εκ δωρεάς Δήμων επανέρχονται αυτοδικαίως στους Δήμους. Συνεπώς, η επίμαχη έκταση επανήλθε στην κυριότητα του Δήμου Πειραιά. Εντούτοις, είχε προηγηθεί απαλλοτρίωση υπέρ Δημοσίου (απόφαση 27-30 Ιανουαρίου 1923), χωρίς όμως ολοκλήρωση της διαδικασίας με νόμιμη καταβολή αποζημίωσης, όπως απαιτείτο κατά το τότε ισχύον δίκαιο και κατά το άρθρο 17 του ισχύοντος Συντάγματος.
Καθοριστικής σημασίας είναι η υπ’ αριθ. 2030/1963 απόφαση της Ολομέλειας του Συμβουλίου της Επικρατείας (22.11.1963), με την οποία κρίθηκε ότι η απαλλοτρίωση τμήματος της έκτασης υπέρ της Σχολής Ναυτικών Δοκίμων δεν είχε νομίμως συντελεστεί, λόγω μη καταβολής της πλήρους και προηγούμενης αποζημίωσης, και ότι η Διοίκηση όφειλε να άρει αυτήν¹. Κατόπιν της αποφάσεως αυτής εκδόθηκε η υπ’ αριθ. Α.8182/1730/24-2-1964 Κοινή Υπουργική Απόφαση (ΦΕΚ 32Α/1964), με την οποία ανακλήθηκε η απαλλοτρίωση τμήματος 29.000 τ.μ. υπέρ της Σχολής Ναυτικών Δοκίμων². Το γεγονός της ανάκλησης επιβεβαιώνει ότι η απαλλοτρίωση δεν είχε παραγάγει οριστικό έννομο αποτέλεσμα.
Η νομολογία της Ολομέλειας του Αρείου Πάγου έχει επανειλημμένως κρίνει ότι απαλλοτρίωση χωρίς πλήρη καταβολή αποζημίωσης αντίκειται στο Σύνταγμα και δεν δύναται να θεωρηθεί συντελεσθείσα (ΑΠ 1/1962, ΑΠ 561/1976). Το δεδικασμένο των αποφάσεων αυτών καθιστά σαφές ότι η μη ολοκλήρωση της απαλλοτρίωσης συνεπάγεται διατήρηση της κυριότητας στον αρχικό φορέα.
Στη συνέχεια, με τον Ν. 4748/1930 και τον Ν. 5332/1932 ιδρύθηκε ο Οργανισμός Λιμένος Πειραιώς ως Νομικό Πρόσωπο Δημοσίου Δικαίου, στον οποίο παραχωρήθηκαν κατά χρήση εκτάσεις της χερσαίας ζώνης για αποκλειστική εξυπηρέτηση λιμενικού σκοπού δημοσίου συμφέροντος. Η παραχώρηση αυτή δεν συνιστούσε μεταβίβαση κυριότητας αλλά διοικητική παραχώρηση χρήσης. Μεταγενέστερες πράξεις (1948, 1968 κ.λπ.) διεύρυναν τη χερσαία ζώνη.
Η μετατροπή του ΟΛΠ σε Ανώνυμη Εταιρεία (1999) και ιδίως η κύρωση της σύμβασης παραχώρησης με τον Ν. 4404/2016 και η μεταβίβαση του 51% των μετοχών σε ιδιωτικό φορέα μεταβάλλουν ουσιωδώς το θεσμικό πλαίσιο. Η σημερινή ΟΛΠ ΑΕ δεν αποτελεί ΝΠΔΔ και δεν απολαύει προνομίων δημοσίου χαρακτήρα. Συνεπώς, παραχωρήσεις γης που είχαν θεμελιωθεί σε σκοπό αποκλειστικού δημοσίου συμφέροντος οφείλουν να επανεξεταστούν υπό το φως της μεταβολής της νομικής φύσης του φορέα.Η ιστορική σύγκριση των χαρτών (1900 και 1922) με τη σημερινή κατάσταση αποκαλύπτει σημαντικές επεκτάσεις της χερσαίας ζώνης. Η νομιμότητα των επεκτάσεων αυτών συναρτάται με τον καθορισμό παλαιού και νέου αιγιαλού, διαδικασία η οποία αποτελεί προϋπόθεση εκτέλεσης λιμενικών έργων κατά τη νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας. Η πλήρης χαρτογραφική αποτύπωση οφείλει να ενσωματωθεί στο ΤΠΣ.

Το Τοπικό Πολεοδομικό Σχέδιο, σύμφωνα με τον ν. 4447/2016 και τον ν. 4759/2020, οφείλει να στηρίζεται σε ακριβή καταγραφή ιδιοκτησιακών δεδομένων και να λαμβάνει υπόψη το δεδικασμένο των ανωτέρω δικαστικών αποφάσεων. Η προστασία της δημοτικής περιουσίας, η διασφάλιση της νομιμότητας και η προστασία του πολιτιστικού τοπίου επιβάλλονται και από το άρθρο 24 του Συντάγματος.

Η περιοχή του Βασιλικού Περιπτέρου αποτελεί ιστορικό τοπόσημο, προστατευόμενο μνημείο και παράκτιο χώρο ιδιαίτερης πολιτιστικής σημασίας. Η διατήρηση του δημόσιου και κοινωφελούς χαρακτήρα της συνιστά όχι μόνον ιστορική αλλά και συνταγματική επιταγή. Κατόπιν των ανωτέρω, το ΤΠΣ Πειραιά οφείλει να αποτυπώσει ρητώς την ιστορική δημοτική προέλευση της έκτασης, να καθορίσει ζώνη ειδικής πολιτιστικής προστασίας στην περιοχή Βασιλικού Περιπτέρου – Σχολής Ναυτικών Δοκίμων και να διασφαλίσει ότι κάθε μελλοντική χρήση θα υπηρετεί αποκλειστικώς δημόσιο και κοινωφελή χαρακτήρα.
Σημειωτέο ότι έχει ήδη καταθέσει στο δήμο για την ενημερση του και για τις νόμιμες ενέργειες πλήρης φάκελος της υπόθεσης για το Παλατάκι με αριθμό πρωτοκόλλου κατάθεσης 40557/05-10-2021.

Το παρόν υποβάλλεται στο πλαίσιο της Α’ Φάσης Δημόσιας Διαβούλευσης ΤΠΣ Δήμου Πειραιά – Κωδικός Πλατφόρμας Δ_238».
Ζητείται η ρητή ενσωμάτωση των ανωτέρω στοιχείων στη Μελέτη ΤΠΣ και η αποτύπωση του ιδιοκτησιακού καθεστώτος στα διαγράμματα του Σχεδίου.

Μετα τιμής
Μαρία Λ. Ζαχαρία
Ευρωβουλευτής
BruxellesParlement européen
Bât. ALTIERO SPINELLI
02G355
60, rue Wiertz / Wiertzstraat 60
B-1047 Bruxelles/Brussel
0032 228 37894