ΤΠΣ ΔΗΜΩΝ ΑΙΓΙΝΑΣ ΚΑΙ ΑΓΚΙΣΤΡΙΟΥ

Παρεμβάσεις για την διατήρηση της νησιωτικότητας της Αίγινας

Κατά την παρουσίαση του ΤΠΣ ακούστηκαν δύο φράσεις που με προβλημάτισαν έντονα:
«Αστική λειτουργική περιοχή» και «Ιχθυοκαλλιέργειες».

Η πρώτη φράση υπονοεί μια ενδεχόμενη ένταξη της Αίγινας σε ένα αστικό πλέγμα που αλλοιώνει τον νησιωτικό της χαρακτήρα. Η δεύτερη εγείρει ανησυχίες για δραστηριότητες που σε άλλα νησιά έχουν έρθει σε σύγκρουση με τον τουρισμό και την ποιότητα ζωής.

Η Αίγινα δεν μπορεί να μετατραπεί σε προάστιο του Πειραιά. Πρέπει να διαφυλάξει την νησιωτική ταυτότητά της, ως νησί με αγροτική, πολιτιστική και ιστορική αξία.

Το Ελληνικό απέναντι μας – μια νέα πραγματικότητα
Η μεγάλη αστική ανάπτυξη στο Ελληνικό θα αλλάξει ριζικά τις ισορροπίες στον Σαρωνικό. Μια νέα – τεράστια – πόλη χτίζεται απέναντι μας.
Η Αίγινα πρέπει να προετοιμαστεί.
Να ορίσει ζώνες προστασίας τοπίου, ακτών και αγροτικής γης, ώστε να μη βρεθεί εκτεθειμένη στις πιέσεις που θα δημιουργήσει η νέα “πόλη” απέναντι.

Χρήσεις γης με σαφήνεια και κανόνες
Το νησί σήμερα λειτουργεί με μικτές και συχνά άναρχες χρήσεις.
Αυτό πρέπει να αλλάξει.
Οι αγροτικές περιοχές να παραμείνουν αγροτικές.
Οι τουριστικές να οργανωθούν με υποδομές και όρια.
Οι βιοτεχνικές ζώνες χαμηλής όχλησης να καθοριστούν με σαφήνεια.
Και οι «γκρίζες» περιοχές, όπως η Κυψέλη, να αποκτήσουν ξεκάθαρο ρυθμιστικό πλαίσιο.

Ένα σύγχρονο ΤΠΣ οφείλει να φέρει σταθερότητα, προβλεψιμότητα και δικαιοσύνη στις χρήσεις γης.

Οι παράλληλες μελέτες και η ανάγκη για GIS
Στην παρουσίαση αναφέρθηκαν τρεις κρίσιμες μελέτες: κυκλοφοριακή, υδραυλική και γεωλογική.
Αυτές οι μελέτες τρέχουν παράλληλα και αποτελούν προϋπόθεση για την ολοκλήρωση του ΤΠΣ.

Είναι αναγκαίο να υπάρχει ενιαία βάση δεδομένων (GIS) όπου όλα τα στοιχεία — χρήσεις γης, δίκτυα, ρέματα, περιοχές κινδύνου — να είναι ορατά και προσβάσιμα. Μόνο έτσι διασφαλίζεται η διαφάνεια και η ουσιαστική συμμετοχή των πολιτών.

Αθλητικές και κοινοφελείς εγκαταστάσεις: το μεγάλο κενό
Η Αίγινα στερείται χωροθετημένων υποδομών για αθλητισμό, πολιτισμό, εκπαίδευση και αναψυχή.
Το ΤΠΣ πρέπει να προβλέψει σαφείς περιοχές για αυτές τις λειτουργίες, ώστε να σταματήσουν οι αποσπασματικές και προσωρινές λύσεις που επικρατούν σήμερα.

Ο ρόλος του Δήμου στη διαβούλευση
Η επιτυχία του ΤΠΣ εξαρτάται από τη συμμετοχή των πολιτών.
Ο Δήμος πρέπει να γίνει ο συνδετικός κρίκος ανάμεσα στους μελετητές και την τοπική κοινωνία.

Προτείνεται:

Η οργάνωση διαβουλεύσεων ανά κοινότητα, με ενεργό ρόλο των τοπικών συμβουλίων.
Η δημιουργία έντυπου και ηλεκτρονικού οδηγού συμμετοχής, ώστε να μην αποκλείεται κανείς.
Η ύπαρξη διαρκούς πλατφόρμας διαλόγου, με δημόσια απάντηση σε κάθε πρόταση.
Η διαβούλευση πρέπει να είναι ουσιαστική, όχι τυπική.

Ευαίσθητες περιοχές και προστασία
Ζητείται πλήρης τεκμηρίωση για τις περιοχές που θα χαρακτηριστούν «ευαίσθητες περιβαλλοντικά ή πολιτισμικά»: αρχαιολογικοί χώροι, ιστορικοί οικισμοί, αγροτικές εκτάσεις, ρέματα, φυσικοί σχηματισμοί.

Η προστασία τους πρέπει να είναι νομικά δεσμευτική και να μην αφήνεται στη διακριτική ευχέρεια ερμηνειών.

Νερό, ρεύμα και γη: τα όρια του νησιού
Η φέρουσα ικανότητα της Αίγινας σε νερό, ρεύμα και έδαφος πρέπει να αποτελέσει τη βάση κάθε σχεδιασμού.
Η προστασία του υδροφόρου ορίζοντα, η ενίσχυση του ηλεκτρικού δικτύου και η ενίσχυση του πρωτογενούς τομέα δεν είναι «παράπλευρα θέματα» αλλά θεμέλια για την επιβίωση του τόπου.
Η Αίγινα πρέπει να αναπτυχθεί μέσα στα φυσικά της όρια.
Υπάρχει ένας ακόμη λόγος για τον οποίο αυτό το ΤΠΣ έχει ιδιαίτερη βαρύτητα, πέρα από τη δόμηση και τους οικισμούς: το νερό. Τα νησιά του Αιγαίου και του Σαρωνικού μπαίνουν σταδιακά σε μια νέα εποχή όπου η λειψυδρία δεν είναι πια εξαιρετικό φαινόμενο κάποιου ιδιαίτερα ξηρού καλοκαιριού, αλλά μια διαρκής δομική πίεση: λιγότερη και πιο ακανόνιστη βροχόπτωση, θερμότερα καλοκαίρια, αυξημένη τουριστική ζήτηση τους μήνες που το νερό είναι πιο σπάνιο, και υδροφόροι ορίζοντες που δέχονται ολοένα μεγαλύτερη πίεση. Πρόκειται ουσιαστικά για έναν νέου τύπου «υδάτινο χειμώνα» που η κλιματική κρίση φέρνει σε όλο το Αιγαίο, και η Αίγινα δεν αποτελεί εξαίρεση. Το ίδιο το πρόγραμμα «Κωνσταντίνος Δοξιάδης» αναγνωρίζει άλλωστε την κλιματική ανθεκτικότητα ως έναν από τους επίσημους στόχους των νέων ΤΠΣ — δεν είναι, δηλαδή, ζήτημα άσχετο με τη διαδικασία, αλλά ακριβώς το είδος του σχεδιασμού που το εργαλείο αυτό καλείται να προσφέρει. Η διαφορά μας με άλλα νησιά είναι ότι η Αίγινα υδρεύεται με νερό ΕΥΔΑΠ μέσω του υποθαλάσσιου αγωγού που μας συνδέει με την Σαλαμίνα. Παρ’ όλα αυτά πρέπει να συζητούμε για το νερό.

Άλλα νησιά έχουν ήδη αρχίσει να δοκιμάζουν λύσεις προς αυτή την κατεύθυνση, και αξίζει να τις δει κανείς όχι ως καμπανάκι κινδύνου αλλά ως παραδείγματα προς αξιοποίηση. Στην Τήνο, η δημοτική αρχή έθεσε το ζήτημα του κατά πόσο κάθε σπίτι χρειάζεται να έχει δική του πισίνα συνδεδεμένη στο δίκτυο ύδρευσης, προτείνοντας οι πισίνες να τροφοδοτούνται με θαλασσινό νερό ή με νερό από ειδική μονάδα αφαλάτωσης αντί από το πόσιμο δίκτυο. Στην Κύθνο, ο δήμος προχώρησε ένα βήμα παραπέρα, θέτοντας ως όρο ότι μια νέα πισίνα επιτρέπεται μόνο εφόσον αποδεικνύει πλήρη υδατική αυτονομία —μέσω αφαλάτωσης ή συλλογής ομβρίων— χωρίς καμία σύνδεση με το δημόσιο δίκτυο.

Πάνω σε αυτή τη λογική, το ΤΠΣ της Αίγινας θα μπορούσε να θέσει από τώρα, προληπτικά, τρεις όρους στον νέο οικοδομικό κανονισμό που θα το συνοδεύσει: η κατασκευή ιδιωτικής πισίνας οικιακής χρήσης να επιτρέπεται μόνο όταν συνοδεύεται από πλήρη υδατική αυτονομία (αφαλάτωση ή δεξαμενή ομβρίων), και όχι με άντληση από το δίκτυο ύδρευσης ή από γεώτρηση· κάθε νέα άδεια οικοδομής να προβλέπει υποχρεωτικά θέσεις στάθμευσης, επίγειες ή υπόγειες, ώστε να μην επιβαρύνεται περαιτέρω ο δημόσιος χώρος· και κάθε νέα οικοδομή να διαθέτει υποχρεωτικό σύστημα συλλογής ομβρίων υδάτων, ώστε η βροχή που πέφτει στο νησί να αξιοποιείται για πότισμα, καθαριότητα, ακόμη και για την τροφοδοσία των ίδιων των πισίνων. Πρόκειται για μέτρα που δεν περιλαμβάνονται στα σενάρια που παρουσιάζονται αυτές τις μέρες, αλλά είναι ακριβώς το είδος πρότασης που μπορεί να κατατεθεί μέσα στο διάστημα δημόσιου σχολιασμού — μια ευκαιρία να χτιστεί η ανθεκτικότητα του νησιού στον καιρό που έρχεται, αντί να αντιμετωπιστεί εκ των υστέρων.