ΤΠΣ ΔΗΜΟΥ ΠΑΤΜΟΥ - ΔΗΜΟΥ ΛΕΙΨΩΝ - ΔΗΜΟΥ ΛΕΡΟΥ - ΔΗΜΟΥ ΑΓΑΘΟΝΗΣΙΟΥ - ΔΗΜΟΥ ΚΑΛΥΜΝΙΩΝ

Προτάσεις σχετικά με την περιβαλλοντική διάσταση του ΤΠΣ Πάτμου

ΠΡΟΣ: Ομάδα Μελέτης Τοπικού Πολεοδομικού Σχεδίου (ΤΠΣ) Πάτμου

Mε αίσθημα ευθύνης για το μέλλον του νησιού, καταθέτω την παρούσα παρέμβαση στο πλαίσιο της διαβούλευσης για το ΤΠΣ Πάτμου και ζητώ να ενσωματωθούν στο τελικό ΤΠΣ οι κάτωθι άξονες και παρατηρήσεις.

1. Περιβαλλοντικές υποδομές
Υπάρχουν σημαντικές ελλείψεις στις υφιστάμενες υποδομές διαχείρισης νερού, υγρών αποβλήτων και στερεών αποβλήτων. Το ΤΠΣ θα πρέπει να λάβει υπόψη την ανάγκη συμπλήρωσής τους. Ενδεικτικά:
• Αποχέτευση και ΕΕΛ
Η Πάτμος χρειάζεται επειγόντως την πλήρη και ορθή λειτουργία της Εγκατάστασης Επεξεργασίας Λυμάτων (ΕΕΛ) στο Χοχλακά. Το ΤΠΣ θα πρέπει να προβλέψει την σύνδεση με την ΕΕΛ των οικισμών του Κάμπου και του Γροίκου όπως προβλεπόταν ήδη κατά τη φάση κατασκευής της ΕΕΛ.
Το ΤΠΣ θα πρέπει να προβλέψει λύση για τη διαχείριση της λυματολάσπης που παράγει η ΕΕΛ. Επειδή η ΕΕΛ είναι τριτοβάθμιας επεξεργασίας θα μπορούσε επίσης να μελετηθούν και να υλοποιηθούν έργα για την αρδευτική χρήση του νερού που προκύπτει από αυτήν.
• Ύδρευση και άρδευση
Δεδομένου ότι η Πάτμος έχει κηρυχθεί σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης λόγω λειψυδρίας, κρίνεται επιβεβλημένη η εφαρμογή μέτρων όπως μια τιμολογιακή πολιτική για τον περιορισμό υπερβολικής κατανάλωσης. Παράλληλα, απαιτείται η πρόβλεψη υποδομών όπως έξυπνοι μετρητές, έλεγχος παράνομων συνδέσεων και ανακατασκευή σωλήνων για την μείωση των απωλειών του δικτύου.
Εάν εκτιμάται ότι χρειάζεται αυξημένη τοπική παραγωγή πόσιμου νερού μέσω εγκαταστάσεων αφαλάτωσης οι σχετικές εγκαταστάσεις πρέπει να προβλέπονται στο ΤΠΣ και να είναι περιβαλλοντικά βιώσιμες μέσω χρήσης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και προχωρημένων τεχνολογίων για τη διαχείριση της άλμης.
Ως προς την άρδευση οι ποσότητες παραγωγής και κατανάλωσης νερού που αναφέρονται στο πρόσφατο ολιστικό σχέδιο διαχείρισης υδάτινων πόρων της Πάτμου και που παράγονται κυρίως από γεωτρήσεις, φαίνονται δυσανάλογα υψηλές σχετικά με την περιορισμένη γεωργική δραστηριότητα στο νησί. Λόγω των σοβαρών ζημιών στο έδαφος και στις καλλιέργειες που προκαλούνται από τις γεωτρήσεις (βλ. μελέτη ΕΚΒΑΑ/ΙΓΜΕ του 2013) το ΤΠΣ θα πρέπει να συμπεριλαμβάνει μέτρα και υποδομές για την ορθολογική χρήση δημόσιων και ιδιωτικών γεωτρήσεων.
• Στερεά απόβλητα
Η Πάτμος σήμερα δεν διαθέτει λειτουργικό σύστημα χωριστής συλλογής και ανακύκλωσης στερεών αποβλήτων. Το αποτέλεσμα είναι ότι τα περισσότερα ανακυκλώσιμα υλικά καταλήγουν στη ΧΥΤΑ/ΧΥΤΥ του νησιού. Το ΤΠΣ θα πρέπει να προβλέψει τους αναγκαίους χώρους και υποδομές για τη χωριστή συλλογή και διαχείριση των ανακυκλώσιμων υλικών, ώστε να αυξηθεί και η διάρκεια ζωής του ΧΥΤΑ/ΧΥΤΥ.
• Ηλεκτρικές μεταφορές
Λόγω των μικρών αποστάσεων η Πάτμος παρουσιάζει ιδιαίτερα ευνοϊκές συνθήκες για ηλεκτρικές μετακινήσεις. Το ΤΠΣ θα πρέπει να προβλέψει την κατασκευή δικτύου φόρτισης ηλεκτρικών μέσων μεταφοράς που θα μπορούσε να συνδέεται και από κίνητρα για την χρήση και ενοικίαση τέτοιων μέσων.

2. Προστασία της φύσης και αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής
• Προστατευόμενες περιοχές (Natura2000, υγρότοποι, καταφύγια άγριας ζωής)
Στην Πάτμο υπάρχουν πολλές προστατευόμενες περιοχές φυσικού κάλλους που αναφέρονται στο ΤΠΣ. Ωστόσο σε αυτή τη στιγμή δεν υπάρχει για καμία περιοχή το απαιτούμενο από την νομοθεσία σχέδιο προστασίας, διαχείρισης, διατήρησης και ανάδειξης. Το ΤΠΣ θα πρέπει να λάβει υπόψη ότι στις προστατευόμενες περιοχές δεν επιτρέπεται καμία δράση χρήσης γης και ότι κοντά σε τέτοιες περιοχές επιτρέπονται μόνο δράσεις για τις οποίες οι απαιτούμενες ειδικές μελέτες δείχνουν ότι δεν έχουν αρνητικό αντίκτυπο στην προστατευόμενη φύση.
• Πλημμύρες και κλιματική αλλαγή
Αυξάνονται όλο και περισσότερο η συχνότητα και η σοβαρότητα ακραίων καιρικών φαινόμενων που κατά κάθε πιθανότητα συσχετίζονται με την κλιματική αλλαγή. Όπως έχει αποδειχθεί ήδη στο 2017 σε μελέτη ομάδων ερευνητών του Πανεπιστημίου Αιγαίου (Ι. Μονιούδη και συνεργάτες), η Πάτμος και άλλα νησιά των βόρειων Δωδεκανησίων είναι σε ιδιαίτερα ευαίσθητη θέση, πράγμα που επιβεβαιώνεται από τις πρόσφατες σοβαρές πλημμύρες στη Σκάλα και στον Κάμπο αλλά και από φαινομένων διάβρωσης των ακτών.
Επομένως το ΤΠΣ της Πάτμου θα πρέπει να αποκλείσει παρεμβάσεις σε ευαίσθητες ζώνες ακτών και παραλιών, να αποκλείσει κατασκευές που μπλοκάρουν τα φυσικά ρέματα και να προβλέψει να ξανανοιχτούν φυσικά ρέματα που έχουν μπαζωθεί, να προστατεύσει ζώνες άγριας φύσης που μπορούν να απορροφήσουν πολύ έντονες βροχοπτώσεις, και να συμπεριλάβει έργα για την αποτελεσματική διαχείριση ομβρίων κυρίως στη Σκάλα.