ΕΠΣ ΔΗΜΟΥ ΚΟΡΙΝΘΙΩΝ

Υπόμνημα παρατηρήσεων και προτάσεων της Επιτροπής Κατοίκων Στεφανίου Κορινθίας στο πλαίσιο της δημόσιας διαβούλευσης για το Ειδικό Πολεοδομικό Σχέδιο (ΕΠΣ) Δ.Ε. Τενέας Δήμου Κορινθίων

ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΤΟΙΚΩΝ ΣΤΕΦΑΝΙΟΥ ΚΟΡΙΝΘΙΑΣ

Υ Π Ο Μ Ν Η Μ Α – Π Α Ρ Ε Μ Β Α Σ Η
Στο πλαίσιο της δημόσιας διαβούλευσης για το Ειδικό Πολεοδομικό Σχέδιο (ΕΠΣ) Δήμου Κορινθίων (Δ.Ε. Κορινθίων, Άσσου–Λεχαίου, Τενέας)

Εισαγωγή – Αντικείμενο παρέμβασης
Η παρούσα παρέμβαση κατατίθεται στο πλαίσιο της δημόσιας διαβούλευσης για το υπό εκπόνηση Ειδικό Πολεοδομικό Σχέδιο (ΕΠΣ) της Δημοτικής Ενότητας Τενέας του Δήμου Κορινθίων και αφορά ειδικότερα τους οικισμούς Στεφανίου και Αγιονορίου, καθώς και τον ευρύτερο ορεινό και αγροτικό χώρο που τους περιβάλλει.

Η παρέμβαση εδράζεται στις αρχές της πρόληψης, της φέρουσας ικανότητας και της αποφυγής σωρευτικών επιπτώσεων, όπως αυτές ενσωματώνονται στον σύγχρονο πολεοδομικό και περιβαλλοντικό σχεδιασμό.

Στόχος της δεν είναι η αμφισβήτηση της αναγκαιότητας χωρικού σχεδιασμού ούτε η γενική αντίθεση στην ενεργειακή μετάβαση, αλλά η διατύπωση τεκμηριωμένων προτάσεων, ώστε το ΕΠΣ:
• να διασφαλίζει τη φέρουσα ικανότητα του χώρου,
• να αποτρέπει συγκρούσεις χρήσεων γης,
• και να δημιουργεί σταθερό πλαίσιο βιώσιμης, ενδογενούς ανάπτυξης για τους οικισμούς.

1. Χαρακτήρας περιοχής – Ορεινό τοπίο και χωρική συνέχεια
Στους χάρτες που συνοδεύουν τα εναλλακτικά σενάρια του Ειδικού Πολεοδομικού Σχεδίου (ΕΠΣ) αποτυπώνεται, στην περιοχή που ορίζεται μεταξύ των οικισμών Στεφανίου, Αγιονορίου, Κλένιας και Αγίου Βασιλείου της Δ.Ε. Τενέας, ορεινός χώρος ο οποίος ιστορικά, γεωμορφολογικά και χωροθετικά συγκροτεί ενιαίο ορεινό σύστημα, με ισχυρές φυσιολογικές, οικολογικές και τοπιακές διασυνδέσεις. Σημειώνεται δε ότι στο παρελθόν η περιοχή αυτή είχε χαρακτηριστεί ως Καταφύγιο Άγριας Ζωής με εκτεταμένη χωρική κάλυψη, γεγονός που καταδεικνύει τη διαχρονική σημασία της για την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος.

Σήμερα, μόνο μια μικρή έκταση βόρεια του όρους «Γκαλγκούνι» περιλαμβάνεται σε καθεστώς Περιοχής Προστασίας Ορεινού Χώρου και Τοπίου (ΠΕΠ)- χαρακτηρισμός ο οποίος κρίνεται καταρχήν ορθός. Ωστόσο, δεδομένου ότι ο ευρύτερος ορεινός χώρος αποτελεί ενιαίο φυσικό σύστημα, χωρίς σαφή όρια μεταξύ των επιμέρους περιοχών, η αποσπασματική προστασία τμήματός του δεν συνάδει με τις αρχές του σύγχρονου χωρικού και περιβαλλοντικού σχεδιασμού.

Η αποσπασματική αντιμετώπιση όμορων και λειτουργικά ενιαίων ορεινών όγκων, δημιουργεί εύλογα ερωτήματα ως προς τη συνέπεια και την τεκμηρίωση των κριτηρίων χαρακτηρισμού και καταδεικνύει την ανάγκη υιοθέτησης ενιαίας προσέγγισης στην προστασία του ορεινού χώρου και του τοπίου στο πλαίσιο του ΕΠΣ.

Για τον λόγο αυτό προτείνεται η ένταξη του συνόλου του ορεινού αυτού χώρου, όπως εκτείνεται μεταξύ των οικισμών Στεφανίου, Αγιονορίου, Κλένιας και Αγίου Βασιλείου, σε καθεστώς Περιοχής Προστασίας Ορεινού Χώρου και Τοπίου (ΠΕΠ). Μια τέτοια πλήρης ένταξη θα διασφαλίσει τη συνεκτική προστασία του φυσικού, οικολογικού, τοπιακού και πολιτιστικού αποθέματος της περιοχής και θα είναι σε πλήρη συνέπεια με τους στόχους του Ειδικού Πολεοδομικού Σχεδίου για βιώσιμη και ισορροπημένη ανάπτυξη

2. Αστεροσκοπείο Στεφανίου – Επιστημονικός και πολιτιστικός πόρος
Στους χάρτες του ΕΠΣ αποτυπώνεται το Αστεροσκοπείο Στεφανίου, το οποίο αποτελεί (από το 1966) λειτουργούσα εγκατάσταση υψηλής επιστημονικής και εκπαιδευτικής αξίας, με πολλαπλά οφέλη για την περιοχή και πέραν αυτής.
Ωστόσο, στο υπό διαβούλευση ΕΠΣ δεν προβλέπεται ρητή κατηγορία ειδικής επιστημονικής χρήσης ούτε ειδικό θεσμικό καθεστώς προστασίας που να διασφαλίζει τη μακροχρόνια και απρόσκοπτη λειτουργία του.

Η διεθνής και ευρωπαϊκή πρακτική αναγνωρίζει ότι εγκαταστάσεις αστρονομικής παρατήρησης απαιτούν αυξημένη προστασία, ιδίως ως προς:
• τη φωτορύπανση,
• τον τεχνητό φωτισμό,
• την οπτική και λειτουργική όχληση,
• τις ασύμβατες χρήσεις γης,
• και τις σωρευτικές πιέσεις από μεγάλες τεχνικές και ενεργειακές εγκαταστάσεις και ενεργειακές υποδομές.

Ζητείται, στο πλαίσιο του ΕΠΣ:
• η ρητή αναγνώριση του Αστεροσκοπείου Στεφανίου ως υφιστάμενης ειδικής επιστημονικής–ερευνητικής εγκατάστασης,
• η σαφής χαρτογραφική αποτύπωσή του,
• η ρητή πρόβλεψη ειδικής ζώνης προστασίας με συμβατές χρήσεις γης,
• και η επιβολή περιορισμών που θα αφορούν τη φωτορύπανση, το ύψος και τον όγκο κατασκευών, καθώς και την οπτική όχληση από κατασκευές και ενεργειακές εγκαταστάσεις.

Η θεσμική κατοχύρωση και προστασία του Αστεροσκοπείου Στεφανίου ενισχύει την ποιότητα του φυσικού περιβάλλοντος, αποτρέπει συγκρούσεις χρήσεων και συνάδει απολύτως με τον στόχο του ΕΠΣ για ήπια, βιώσιμη και επιστημονικά συμβατή ανάπτυξη στους ορεινούς χώρους της Δ.Ε. Τενέας του Δήμου Κορινθίων.

3. Ζ5 – Ζώνη Ειδικών Κινήτρων (ΣΧΟΟΑΠ, ΦΕΚ 63/Δ/2022)
Σύμφωνα με το ισχύον ΣΧΟΟΑΠ, στη Ζώνη Ζ5 των Τοπικών Κοινοτήτων Στεφανίου και Αγιονορίου προτείνονται δραστηριότητες όπως:
• παραδοσιακή κτηνοτροφία,
• βιολογική γεωργία,
• επεξεργασία προϊόντων πρωτογενούς τομέα,
• αγροτουρισμός.
Οι χρήσεις αυτές είναι είναι τοπιο - εξαρτώμενες, χαμηλής όχλησης και άμεσα συνδεδεμένες με την κατοικία και την ποιότητα ζωής . Η ενίσχυση αυτών των χρήσεων προϋποθέτει χωρική σταθερότητα και απουσία ασύμβατων με, υφιστάμενες, εκτεταμένες ενεργειακές εγκαταστάσεις και υποδομές μεγάλης κλίμακας.

Ζητούμε:
• το ΕΠΣ να εξειδικεύσει και να ενισχύσει τον χαρακτήρα της Ζώνης Ζ5,
• χωρίς να τον αναιρεί εμμέσως μέσω γενικών επιτρεπτικών διατάξεων για ΑΠΕ.

Στο πλαίσιο του ΕΠΣ προτείνεται:
Επέκταση της ελάχιστης απόστασης ενεργειακών εγκαταστάσεων από τα όρια των οικισμών από 1.000 μ. σε 3.000 μ.
Η πρόταση τεκμηριώνεται ιδίως με βάση :
• από τον ορεινό χαρακτήρα της περιοχής (αυξημένη οπτική και ακουστική διάχυση),
• από την ανάγκη προστασίας της αγροτικής και αγροτουριστικής φυσιογνωμίας,
• τη σωρευτική επιβάρυνση από υφιστάμενες εγκαταστάσεις,
• και στην ανάγκη σαφούς αποτροπής περαιτέρω σωρευτικών πιέσεων σε ήδη επιβαρυμένο χώρο.

Η απόσταση των 3 χλμ δεν συνιστά απαγόρευση, αλλά αναλογικό χωρικό μέτρο προστασίας της κατοικίας, της τοπικής οικονομίας και προσαρμογή του τοπίου στις ιδιαιτερότητες του ορεινού αγροτικού και κτηνοτροφικού χώρου.

4. Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας – Ανάγκη χωρικής εξειδίκευσης
Η γενική διατύπωση του άρθρου 6.4 («Επιτρέπονται οι εγκαταστάσεις παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ…») έχει οδηγήσει σε χωρική διάχυση ενεργειακών έργων και υποδομών και, στην πράξη, σε χωροθέτηση χωρίς ειδική χωρική εξειδίκευση και χωρίς αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας και πρακτικά σε ανεξέλεγκτη χωροθέτηση ΑΠΕ.
Στο πλαίσιο του ΕΠΣ ζητείται η ρητή εξειδίκευση της γενικής αυτής πρόβλεψης, σε εναρμόνιση με τις δηλώσεις του αρμόδιου ΥΠΕΝ περί “όχι όλα παντού”, με στόχο την ασφάλεια δικαίου, μέσω:
• σαφών χωρικών περιορισμών,
• ρητής ιεράρχησης μορφών ΑΠΕ,
• προτεραιότητας σε ήπιες και αποκεντρωμένες λύσεις (φωτοβολταϊκά στέγης, κάλυψη αγροτικών ενεργειακών αναγκών, ενεργειακές κοινότητες).
Το ΕΠΣ -άλλωστε, αυτή είναι η φιλοσοφία του- καλείται να λειτουργήσει ως εργαλείο κανόνων και όχι απλής αναπαραγωγής αόριστων επιτρεπτικοτήτων.

5. Σωρευτικές επιπτώσεις – Ανάγκη Στρατηγικής Μελέτης
Για την περιοχή της Δ.Ε. Τενέας δεν έχει τεκμηριωθεί η φέρουσα ικανότητα ως προς τη συγκέντρωση ενεργειακών έργων αν και η περιοχή παρουσιάζει ήδη σημαντική συγκέντρωση:
• ΑΣΠΗΕ,
• ΦΣΠΗΕ,
• και συναφών ενεργειακών υποδομών.

Ζητείται ρητά: Στο πλαίσιο της Β΄ Φάσης του ΕΠΣ, να προβλεφθεί η εκπόνηση ειδικής Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων για τις σωρευτικές επιπτώσεις από την υφιστάμενη και σχεδιαζόμενη εγκατάσταση ΑΠΕ. Η ανάγκη αυτή καθίσταται ιδιαίτερα κρίσιμη ενόψει της Β΄ Φάσης του ΕΠΣ, όπου θα οριστικοποιηθούν οι χωρικές ρυθμίσεις και οι επιτρεπόμενες χρήσεις.

Χωρίς την εκπόνηση τέτοια ΣΜΠΕ:
• δεν μπορεί να τεκμηριωθεί επιστημονικά η φέρουσα ικανότητα,
• ούτε να αξιολογηθεί εάν αυτή έχει ήδη υπερβεί τα όριά της
• γεγονός που δυσχεραίνει τη λήψη τεκμηριωμένων και ανθεκτικών χωρικών αποφάσεων.

6. Απόσυρση και αποκατάσταση μετά τον κύκλο ζωής ΑΠΕ
Προτείνεται να ενσωματωθεί στο ΕΠΣ ρητή πρόβλεψη ότι μετά τη λήξη του κύκλου ζωής των ΑΠΕ (20–25 έτη),
• οι εγκαταστάσεις αποξηλώνονται και απομακρύνονται πλήρως,
• και οι χώροι αποκαθίστανται περιβαλλοντικά, ως βασικός όρος χωρικού σχεδιασμού και όχι απλώς ως περιβαλλοντική υπόσχεση έργου, με αναφορά σε νομική ισχύ ή υποχρεωτικότητα για τους επενδυτές.
Η αποκατάσταση εξασφαλίζει τη συνέχιση της φέρουσας ικανότητας του ορεινού και αγροτικού τοπίου, διατηρώντας τη δυνατότητα βιώσιμης ανάπτυξης μετά την ολοκλήρωση του κύκλου ζωής των ΑΠΕ.

Σύνδεση με τη ΣΜΠΕ: Να σημειωθεί ότι η απόσυρση/αποκατάσταση θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη και στη Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ), ώστε να είναι τεκμηριωμένο και ελεγχόμενο.

7. Αναπτυξιακή προοπτική – Όχι ενεργειακός κορεσμός
Οι οικισμοί Στεφανίου και Αγιονορίου δεν αποτελούν περιθωριακές ή “τελευταίες” κοινότητες του Δήμου Κορινθίων.
Αντιθέτως, με προϋποθέσεις όπως:
• ανάπτυξη του Αστεροσκοπείου ως επιστημονικό κεφάλαιο
• διασύνδεση με πολιτιστικές και αρχαιολογικές διαδρομές,
• αγροτουρισμό και τοπική παραγωγή,
• και σαφές, επικαιροποιημένο χωρικό πλαίσιο για τις ΑΠΕ, ώστε η ανάπτυξη να μην προκαλεί ενεργειακό κορεσμό ή επιπρόσθετες πιέσεις στο ορεινό και αγροτικό περιβάλλον.

Οι παραπάνω προϋποθέσεις καθιστούν δυνατή τη διαμόρφωση ενός προτύπου ήπιας και βιώσιμης ανάπτυξης εντός του ΕΠΣ, με σεβασμό στο τοπίο, τους κατοίκους και την τοπική οικονομία.

8. Συνέπεια με τις δημόσιες τοποθετήσεις του ΥΠΕΝ
Τα ανωτέρω αιτήματα ευθυγραμμίζονται πλήρως με τις δημόσιες δηλώσεις του Υφυπουργού ΠΕΝ, σύμφωνα με τις οποίες:
• ο πολεοδομικός σχεδιασμός θέτει σαφείς κανόνες,
• αποτρέπει συγκρούσεις χρήσεων,
• και προστατεύει την αξία του τόπου και το μέλλον των τοπικών κοινωνιών.
Η παρούσα παρέμβαση ζητά την εφαρμογή αυτών ακριβώς των αρχών στο ΕΠΣ της Δ.Ε. Τενέας.

9. Επιλογή ήπιου σεναρίου .
Λαμβάνοντας υπόψη:
• το υφιστάμενο ΣΧΟΟΑΠ,
• τον ορεινό χαρακτήρα,
• τη σωρευτική επιβάρυνση,
• και τις αναπτυξιακές δυνατότητες ήπιας μορφής,
δηλώνουμε ότι για τις Δημοτικές Κοινότητες Στεφανίου και Αγιονορίου το ήπιο σενάριο είναι το μόνο συμβατό με τη βιώσιμη ανάπτυξη και την προστασία του χώρου.

Επίλογος
Η συμμετοχή μας στη διαβούλευση αποσκοπεί στη βελτίωση και ενίσχυση του ΕΠΣ ως εργαλείου:
• χωρικής δικαιοσύνης,
• περιβαλλοντικής προστασίας,
• και βιώσιμης τοπικής ανάπτυξης

Στόχος μας είναι ένα ΕΠΣ που θα θέτει πραγματικά όρια και όχι ένα σχέδιο που θα αναπαράγει την υφιστάμενη ανασφάλεια δικαίου.
Η παρούσα παρέμβαση ευθυγραμμίζεται πλήρως με τις δημόσιες δεσμεύσεις του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας περί:
• σαφών κανόνων,
• προστασίας του περιβάλλοντος,
• και αποτροπής χωρικών συγκρούσεων.

Ζητούμε τα ανωτέρω να αξιολογηθούν σοβαρά και να ενσωματωθούν στον σχεδιασμό της επόμενης φάσης, και να ενταχθεί ρητά όλη η έκταση του ορεινού όγκου στις Περιοχές Προστασίας Ορεινού Χώρου και Τοπίου (ΠΕΠ), ώστε να διασφαλιστεί η ενιαία προστασία του φυσικού και τοπιακού περιβάλλοντος.