ΕΠΣ ΔΥΤΙΚΩΝ ΚΥΚΛΑΔΩΝ: ΔΗΜΟΥ ΚΥΘΝΟΥ - ΔΗΜΟΥ ΣΕΡΙΦΟΥ - ΔΗΜΟΥ ΣΙΦΝΟΥ - ΔΗΜΟΥ ΚΙΜΩΛΟΥ - ΔΗΜΟΥ ΜΗΛΟΥ

Θέμα: Παρατηρήσεις και καταγραφή απόψεων επί του Ειδικού Πολεοδομικού Σχεδίου Μήλου – περιοχή Θειωρυχείων (παρουσίαση 10.12.2025)

Αξιότιμοι κύριοι,
Σε συνέχεια της παρουσίασης του Ειδικού Πολεοδομικού Σχεδίου (ΕΠΣ) για το νησί της Μήλου, η οποία πραγματοποιήθηκε στις 10 Δεκεμβρίου 2025, καταθέτουμε με την παρούσα τις απόψεις μας καθώς και τη σχετική ένστασή μας, στο πλαίσιο της προβλεπόμενης διαδικασίας διαβούλευσης επί του τελικού σεναρίου του ΕΠΣ.
Είμαστε οι ιδιοκτήτες της έκτασης των Θειωρυχείων στη Μήλο, ενός χώρου με εξαιρετικά σημαντική ιστορική, πολιτιστική και βιομηχανική αξία. Η περιοχή των Θειωρυχείων αποτελεί μοναδικό τεκμήριο της μεταλλευτικής ιστορίας του νησιού και της χώρας συνολικά και συνιστά ένα σύνολο βιομηχανικών κατασκευών, άρρηκτα συνδεδεμένο με τη γεωμορφολογία, την τεκτονική του τοπίου και το φυσικό περιβάλλον της Μήλου.
Όπως προκύπτει και από το τελικό σενάριο του ΕΠΣ Μήλου, βασικός στόχος του σχεδιασμού είναι η προστασία του τοπίου και της πολιτιστικής κληρονομιάς, η αποφυγή μαζικών μορφών τουριστικής ανάπτυξης και η προώθηση ήπιων, ειδικών και ποιοτικών μορφών αξιοποίησης , με προτεραιότητα στην επαναχρησιμοποίηση υφιστάμενων κτιριακών κελυφών και στην αποκατάσταση εγκαταλελειμμένων βιομηχανικών κτιρίων.( Ν. 4447/2016, Ν. 4759/2020).
Η πρόταση που καταθέτουμε ευθυγραμμίζεται πλήρως με τις κατευθύνσεις αυτές και έρχεται να τις εξειδικεύσει με τρόπο εφαρμόσιμο και βιώσιμο, λαμβάνοντας υπόψιν :
-την Ευρωπαϊκή Στρατηγική για τις Βιώσιμες Νησιωτικές Περιοχές, που επιτάσσει: προστασία τοπίου και περιορισμό νέας δόμησης και υιοθέτηση πρακτικών “brownfield redevelopment” καθώς και
-το Πλαίσιο Χωροταξικού Σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης για τον Τουρισμό (ΦΕΚ 3155/2013), το οποίο προωθεί την ήπια τουριστική ανάπτυξη στα νησιά του Αιγαίου και απαγορεύει επεμβάσεις που αλλοιώνουν τη φυσιογνωμία και την κλίμακα του τοπίου.

Η πρόθεσή μας είναι η ήπια και απολύτως ελεγχόμενη ανάπτυξη της έκτασης, με βασικό άξονα την προστασία, την ανάδειξη και την επανάχρηση των υφιστάμενων εγκαταστάσεων, χωρίς νέα εκτεταμένη δόμηση και χωρίς αλλοίωση του χαρακτήρα του τοπίου. Στόχος μας δεν είναι η ένταξη του χώρου σε σχήματα μαζικής τουριστικής εκμετάλλευσης, αλλά η αξιοποίησή του ως πολιτιστικού και ιστορικού πόρου.

Στο πλαίσιο αυτό, η προτεινόμενη αξιοποίηση περιλαμβάνει:
-Τη δημιουργία στεγασμένου μουσειακού χώρου, όπου θα συγκεντρωθούν και θα εκτεθούν τα διάσπαρτα σήμερα εργαλεία και ο εξοπλισμός των Θειωρυχείων,
-Την ανάπτυξη υπαίθριου μουσείου (open area museum) για τον ογκώδη εξοπλισμό, ο οποίος θα αναστηλωθεί, θα επισκευαστεί και θα συντηρηθεί στον φυσικό του χώρο,
-Την αποκατάσταση, αναστήλωση και επανάχρηση των υφιστάμενων κτιρίων ως καταλύματα υψηλών προδιαγραφών, με σεβασμό στην ιστορική και αρχιτεκτονική τους ταυτότητα.
Η ανωτέρω προσέγγιση εντάσσεται στο πλαίσιο της ήπιας ειδικής τουριστικής ανάπτυξης και του λεγόμενου ποιοτικού τουρισμού, συμβάλλοντας ουσιαστικά στην ενίσχυση της τοπικής οικονομίας και στη διατήρηση της πολιτιστικής φυσιογνωμίας της Μήλου, όπως αυτή διαμορφώθηκε μέσα από τη μεταλλευτική της ιστορία.
Με τον τρόπο αυτό διασφαλίζεται ότι οι επισκέπτες θα αποκτούν ολιστική εμπειρία κατανόησης του χώρου, τόσο ως βιομηχανικού έργου όσο και ως πολιτιστικού τοπίου, χωρίς αποσπασματικές ή επιφανειακές παρεμβάσεις.
Η ανωτέρω κατεύθυνση συνάδει πλήρως με τις αρχές που έχουν τεθεί από το ίδιο το Υπουργείο Πολιτισμού, όπως αυτές αποτυπώνονται στο εισηγητικό σημείωμα της Διεύθυνσης Αναστήλωσης Μουσείων και Τεχνικών Έργων (21.02.2005), καθώς και με τις σύγχρονες αντιλήψεις περί ήπιας ειδικής τουριστικής ανάπτυξης και πολυδραστηριότητας, οι οποίες προκρίνουν την ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς ως αναπτυξιακού πόρου.

Κατόπιν των ανωτέρω, εκφράζουμε τη σαφή αντίθεσή μας σε οποιαδήποτε πρόβλεψη του τελικού ΕΠΣ Μήλου η οποία:
α)Παραβιάζει την αρχή της «μηδενικής καθαρής απώλειας τοπίου». Σύμφωνα με τις αρχές του ευρωπαϊκού “No Net Land Take”, κάθε νέα δόμηση πρέπει να αντισταθμίζεται με αποτροπή επιπλέον καταστροφής τοπίου. Η μη επανάχρηση των υφιστάμενων κτιρίων αντιστρατεύεται την αρχή αυτή.
β)Δεν συμμορφώνεται με τις αρχές «ήπιας ανάπτυξης» . Δεν λαμβάνει υπόψιν το γεγονός ότι η Μήλος έχει χαρακτηριστεί ως νησί:
• φυσικού κάλλους,
• με μεγάλο ποσοστό προστατευόμενων περιοχών,
• με ευαίσθητη γεωμορφολογία λόγω ηφαιστειακών σχηματισμών.

γ)Αντιμετωπίζει την περιοχή των Θειωρυχείων αποκλειστικά ως ζώνη αδρανούς προστασίας,
δ) Δεν προβλέπει ειδικό καθεστώς επανάχρησης των ιστορικών βιομηχανικών κελυφών,
ε) Αποκλείει τεκμηριωμένες μορφές ήπιας πολιτιστικής και τουριστικής αξιοποίησης.

Η περιοχή των Θειωρυχείων Μήλου αποτελεί ιδιαίτερης σημασίας πολιτιστικό και βιομηχανικό σύνολο, άρρηκτα συνδεδεμένο με την ιστορική, κοινωνική και παραγωγική ταυτότητα του νησιού. Πρόκειται για ένα μοναδικό τοπίο νεότερης βιομηχανικής κληρονομιάς, στο οποίο η ανθρώπινη δραστηριότητα έχει διαμορφώσει έναν χώρο με ιδιαίτερο χαρακτήρα και ιστορική αξία.
Η αξία αυτή έχει θεσμικά αναγνωριστεί με το από 01.09.2005 Πρακτικό του Κεντρικού Συμβουλίου Νεωτέρων Μνημείων (ΚΣΝΜ), με το οποίο η περιοχή «Παλιόρεμα» των Θειωρυχείων χαρακτηρίστηκε ως ιστορικός τόπος (ΦΕΚ 1442/Β/19.10.2005) . Στο ίδιο πλαίσιο, το ΚΣΝΜ ρητά αναγνωρίζει τη δυνατότητα ανάπτυξης και αξιοποίησης των υφιστάμενων κτιρίων.
Ειδικότερα, στο πλαίσιο των κατευθύνσεων του ΚΣΝΜ, προβλέπεται ότι τα υφιστάμενα κτιριακά κελύφη δύνανται να αξιοποιηθούν λειτουργικά, μεταξύ άλλων, και για τουριστικούς λόγους, ως μορφή επανάχρησης που συμβάλλει στη διατήρηση, ανάδειξη και βιωσιμότητα τους.
Κατά συνέπεια, η αξιοποίηση των κτιρίων των Θειωρυχείων για τη δημιουργία τουριστικών καταλυμάτων υψηλών προδιαγραφών, εντός των υφιστάμενων κελυφών, συνιστά θεσμικά επιτρεπτή και απολύτως συμβατή χρήση, εφόσον πραγματοποιείται:
-με σεβασμό ιστορικό χαρακτήρα των εγκαταστάσεων,
-χωρίς νέα εκτεταμένη δόμηση,
-με επεμβάσεις αποκατάστασης και επανάχρησης σύμφωνες με τις απαιτούμενες εγκρίσεις .

Ζητούμε όπως το Ειδικό Πολεοδομικό Σχέδιο Μήλου ενσωματώσει ρητές και ειδικές προβλέψεις για την περιοχή των Θειωρυχείων, όπως :
1) επανάχρηση και αναβάθμιση των υφιστάμενων ιστορικών βιομηχανικών κτιρίων πριν από οποιαδήποτε νέα δόμηση,
2) δυνατότητα ανάπτυξης τουριστικών χρήσεων, συμβατών με τη μορφολογία, περιβαλλοντική φέρουσα ικανότητα και αρχιτεκτονική της Μήλου.
προκειμένου να εναρμονιστεί ο χωρικός σχεδιασμός με τις ρητές κατευθύνσεις του ΚΣΝΜ, οι οποίες θα διασφαλίζουν την προστασία, την ανάδειξη και τη βιώσιμη αξιοποίησή τους, προς όφελος της τοπικής κοινωνίας, της ιστορικής μνήμης και της πολιτιστικής ταυτότητας του νησιού και εγγυώνται τη μακροχρόνια συντήρηση και ύπαρξη τους.