ΤΠΣ ΔΗΜΟΥ ΠΑΤΜΟΥ - ΔΗΜΟΥ ΛΕΙΨΩΝ - ΔΗΜΟΥ ΛΕΡΟΥ - ΔΗΜΟΥ ΑΓΑΘΟΝΗΣΙΟΥ - ΔΗΜΟΥ ΚΑΛΥΜΝΙΩΝ

Αντιρρήσεις και προτάσεις επί της προτεινόμενης ρύθμισης του Τοπικού Πολεοδομικού Σχεδίου (ΤΠΣ) Λέρου

Με την παρούσα επιστολή εκφράζω την κατηγορηματική μου αντίθεση σε βασικές προβλέψεις της παρούσας πρότασης του Τοπικού Πολεοδομικού Σχεδίου (ΤΠΣ) Λέρου, καθώς και την ανάγκη άμεσης αναθεώρησής τους, ώστε το σχέδιο να καταστεί αναπτυξιακό, δίκαιο και κοινωνικά αποδεκτό.

1. Εκτός οικισμού δόμηση – ελάχιστο εμβαδόν και όροι δόμησης

Δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να γίνει αποδεκτή η πρόβλεψη δόμησης κατοικίας 120 τ.μ. σε εκτός οικισμού γήπεδα εμβαδού 8.000 τ.μ., καθώς αποτελεί σοβαρή απόκλιση από το πάγιο καθεστώς που ισχύει στην ελληνική επικράτεια και οδηγεί σε απαξίωση της ιδιωτικής περιουσίας.
Η διαχρονικά ισχύουσα πολεοδομική νομοθεσία προβλέπει την εκτός σχεδίου δόμηση κατοικίας σε γήπεδα ελάχιστου εμβαδού 4.000 τ.μ. με μέγιστη δόμηση 200 τ.μ., ρύθμιση που πρέπει να διατηρηθεί και στη Λέρο, χωρίς εξαιρέσεις και δυσμενείς παρεκκλίσεις.

2. Επέκταση ορίων υφιστάμενων οικισμών

Ζητείται η τεκμηριωμένη και ήπια επέκταση των ορίων των υφιστάμενων οικισμών, με σεβασμό στο περιβάλλον αλλά και με σεβασμό στους πολίτες που αναμένουν εδώ και δεκαετίες τη δυνατότητα αξιοποίησης των περιουσιών τους.
Η ανάπτυξη δεν επιτυγχάνεται με ασφυκτικούς περιορισμούς, αλλά με ρεαλιστικό και κοινωνικά δίκαιο σχεδιασμό.

3. Ακρίβεια χαρτογράφησης – όρια οικισμών και ζώνες χρήσεων γης

Ζητείται τα όρια των υφιστάμενων και προτεινόμενων οικισμών, καθώς και οι ζώνες χρήσεων γης, να αποτυπώνονται με σαφείς και ακριβείς γεωγραφικές συντεταγμένες και όχι με γενικές γραμμές σε κλίμακα που, μέσω μετρήσεων με κλιμακόμετρο, δύνανται να καλύπτουν ολόκληρα οικόπεδα ή να δημιουργούν αμφισβητήσεις.
Η ίδια ακρίβεια πρέπει να εφαρμοστεί και στους χάρτες που αφορούν τις ζώνες οικισμών και τις περιοχές με τις επιμέρους χρήσεις γης, ώστε να διασφαλίζεται η νομική σαφήνεια, η ασφάλεια δικαίου και η ορθή εφαρμογή του ΤΠΣ, τόσο για τους πολίτες όσο και για τις αρμόδιες υπηρεσίες.
Ο πολεοδομικός σχεδιασμός οφείλει να είναι απολύτως ξεκάθαρος και εφαρμόσιμος, χωρίς γκρίζες ζώνες και περιθώρια αυθαίρετων ερμηνειών.

4. Ιδιαίτερη κοινωνική, χωρική και αναπτυξιακή επιβάρυνση της Λέρου

Η Λέρος αποτελεί διαχρονικά ένα από τα πλέον επιβαρυμένα νησιά της χώρας, έχοντας επωμιστεί για δεκαετίες χρήσεις και λειτουργίες που δεν αναλογούν στο μέγεθος και στις αντοχές της.
Στο παρελθόν φιλοξένησε σωφρονιστικές δομές και ψυχιατρικό ίδρυμα, ενώ σήμερα λειτουργεί στο νησί μία από τις μεγαλύτερες δομές διαχείρισης του μεταναστευτικού, με μόνιμες και πολύ επίπεδες επιπτώσεις στον χωρικό σχεδιασμό, στην κοινωνική συνοχή και στην αναπτυξιακή προοπτική του τόπου.
Σε αντίθεση με άλλα νησιά για τα οποία εκπονούνται Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια χωρίς αντίστοιχες επιβαρύνσεις, η Λέρος καλείται να λειτουργήσει ταυτόχρονα ως τόπος κατοικίας, ανάπτυξης και υποδοχής μεγάλων δομών υπερ τοπικής σημασίας.
Υπό τις συνθήκες αυτές, καθίσταται απολύτως αναγκαία η ειδική και διαφοροποιημένη αντιμετώπιση της Λέρου στον πολεοδομικό και χωροταξικό σχεδιασμό, με πρόνοιες που να αντισταθμίζουν τις διαχρονικές πιέσεις και να επιτρέπουν ουσιαστικές αναπτυξιακές διεξόδους για την τοπική κοινωνία.

5. Δόμηση αγροτικών γηπέδων για κατοικία

Πρέπει να διασφαλιστεί η δυνατότητα ανέγερσης κατοικίας και σε αγροτικά γήπεδα, σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία, ώστε να στηριχθεί ο πρωτογενής τομέας, να παραμείνει ο πληθυσμός στο νησί και να αποφευχθεί η ερήμωση της υπαίθρου.

6. Περιοχή Πλεφούτι Λέρου – έλλειψη προϋποθέσεων οικιστικής ανάπτυξης και σοβαρή σύγκρουση χρήσεων

Σύμφωνα με το ισχύον πολεοδομικό πλαίσιο, το έτος 1983 αποτελεί κρίσιμο χρονικό ορόσημο για την αναγνώριση, επέκταση ή δημιουργία νέων οικιστικών περιοχών, καθώς απαιτείται η ύπαρξη πραγματικού και συνεκτικού οικιστικού πυρήνα πριν από το έτος αυτό.
Στην περιοχή Πλεφούτι Λέρου, ωστόσο, δεν υφίστατο το 1983 οργανωμένος οικισμός, αλλά μόνο ελάχιστες και διάσπαρτες κατασκευές, χωρίς πολεοδομική συνοχή, κοινόχρηστους χώρους ή βασικές υποδομές.
Το στοιχείο αυτό δεν τεκμηριώνεται διαφορετικά στη μελέτη του Τοπικού Πολεοδομικού Σχεδίου, η οποία δεν προσκομίζει αεροφωτογραφικά ή άλλα ιστορικά δεδομένα που να αποδεικνύουν το αντίθετο.
Η αντιμετώπιση του Πλεφούτι ως νέας οικιστικής περιοχής ενέχει σοβαρό κίνδυνο αλλοίωσης του φυσικού και τοπίου χαρακτήρα μιας περιοχής ιδιαίτερου φυσικού κάλλους, χωρίς να υφίσταται τεκμηριωμένη ανάγκη και χωρίς να έχουν εξεταστεί οι δυνατότητες υποστήριξης από βασικές υποδομές, όπως ύδρευση, αποχέτευση, οδικό δίκτυο και διαχείριση λυμάτων.
Τέλος, η προτεινόμενη χωροθέτηση εκτεταμένων ζωνών υδατοκαλλιεργειών στο βόρειο θαλάσσιο μέτωπο της Λέρου, σε άμεση χωρική και λειτουργική σχέση με το Πλεφούτι, δημιουργεί προφανή και αξεπέραστη σύγκρουση χρήσεων μεταξύ κατοικίας, τουρισμού και πρωτογενούς παραγωγής, υπονομεύοντας τόσο την αναπτυξιακή προοπτική της περιοχής όσο και τη συνοχή του συνολικού χωρικού σχεδιασμού.
Για όλους τους παραπάνω λόγους ζητείται η μη ένταξη του Πλεφούτι ως νέας οικιστικής περιοχής και η απομάκρυνση των ζωνών υδατοκαλλιεργειών από την ευρύτερη περιοχή, ώστε να διαφυλαχθεί το φυσικό περιβάλλον, η τοπική αξία και η αναπτυξιακή ισορροπία της Λέρου.

7. Ζώνες βιοτεχνίας και μεταποίησης

Απαιτείται ουσιαστική διεύρυνση των ζωνών βιοτεχνίας και μεταποίησης, ώστε να δημιουργηθούν θέσεις εργασίας και να αποκτήσει το νησί παραγωγική βάση πέραν του τουρισμού.

8. Ανάπτυξη τουριστικών υποδομών

Για να μπορέσει η Λέρος να αναπτυχθεί ουσιαστικά και στον τομέα του τουρισμού, είναι απαραίτητο να οριστούν συγκεκριμένες και σαφείς ζώνες ανάπτυξης τουριστικών καταλυμάτων και ξενοδοχειακών μονάδων, με ρεαλιστικούς και ανταγωνιστικούς συντελεστές δόμησης, αντίστοιχους με αυτούς που ισχύουν σε άλλα νησιά της χώρας.

9. Ανεμογεννήτριες – ενεργειακός σχεδιασμός

Ζητείται να απαγορευτεί ρητά εάν δεν αναγράφεται κάπου κάθε νέα χωροθέτηση ανεμογεννητριών στη Λέρο, πέραν των ήδη υφιστάμενων εγκαταστάσεων, καθώς η περαιτέρω επιβάρυνση του νησιού αντιβαίνει στον χαρακτήρα του και υπονομεύει την ήπια ανάπτυξή του.

10. Υδατοκαλλιέργειες – υπέρμετρη και ασύμβατη χωροθέτηση

Από την εξέταση των χαρτών της προτεινόμενης μελέτης προκύπτει ότι σχεδόν το σύνολο του βόρειου τμήματος της Λέρου, καθώς και θαλάσσιες και νησιωτικές περιοχές έως και βόρεια της νησίδας Αρκοί, χαρακτηρίζονται ως προτεινόμενες περιοχές ανάπτυξης υδατοκαλλιεργειών.
Η προτεινόμενη αυτή χωροθέτηση είναι υπέρμετρη σε έκταση, δυσανάλογη με το μέγεθος και τον χαρακτήρα του νησιού και δημιουργεί σοβαρά ζητήματα συμβατότητας.
Ιδιαίτερα προβληματικό είναι το γεγονός ότι οι εν λόγω περιοχές επικαλύπτουν αρχαιολογικούς χώρους, περιοχές και νησίδες Natura, καθώς και ζώνες υψηλής περιβαλλοντικής και πολιτιστικής αξίας, γεγονός που έρχεται σε ευθεία αντίθεση με τις αρχές της προστασίας του φυσικού και πολιτιστικού αποθέματος, αλλά και με την προοπτική ήπιας τουριστικής ανάπτυξης.
Η έκταση και η «γενναιοδωρία» με την οποία χωροθετούνται οι υδατοκαλλιέργειες στη βόρεια Λέρο προκαλεί εύλογα ερωτήματα, ιδίως όταν συγκρίνεται με την ιδιαίτερα περιοριστική αντιμετώπιση των οικισμών και των ζωνών κατοικίας, όπου αντίστοιχη ευελιξία και χωρική επάρκεια δεν προβλέπεται.
Η ανισορροπία αυτή αλλοιώνει τον συνολικό χαρακτήρα του χωροταξικού σχεδιασμού και υπονομεύει τις αναπτυξιακές προοπτικές του νησιού.
Για τους λόγους αυτούς ζητείται η ριζική επανεξέταση και ουσιαστική συρρίκνωση των προτεινόμενων ζωνών υδατοκαλλιεργειών, η απομάκρυνσή τους από αρχαιολογικές περιοχές και περιοχές Natura, καθώς και η διαμόρφωση ενός σχεδιασμού που θα σέβεται το περιβάλλον, την ιστορική ταυτότητα και τις ανάγκες της τοπικής κοινωνίας.

Το προτεινόμενο ΤΠΣ, στη σημερινή του μορφή, δεν υπηρετεί την ανάπτυξη της Λέρου ούτε την κοινωνική συνοχή. Ζητείται η άμεση αναθεώρησή του με ουσιαστική συμμετοχή της τοπικής κοινωνίας και με σεβασμό στους πολίτες που επιθυμούν να ζήσουν και να επενδύσουν στον τόπο τους.

Με εκτίμηση,
Κώστας Καστής