ΕΠΣ ΔΥΤΙΚΩΝ ΚΥΚΛΑΔΩΝ: ΔΗΜΟΥ ΚΥΘΝΟΥ - ΔΗΜΟΥ ΣΕΡΙΦΟΥ - ΔΗΜΟΥ ΣΙΦΝΟΥ - ΔΗΜΟΥ ΚΙΜΩΛΟΥ - ΔΗΜΟΥ ΜΗΛΟΥ

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΕΠΙ ΤΟΥ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΘΝΟ

Το ειδικό πολεοδομικό σχέδιο που θα αφορά την Κύθνο αποτελεί επί της αρχής μία θετική εξέλιξη και μία εν δυνάμει ευκαιρία για το νησί. Τα σενάρια όμως καθώς και μικρά τμήματα της μελέτης που είναι προσβάσιμα στο κοινό φαίνεται να χρήζουν μεγαλύτερης προσοχής και εμβάθυνσης σε μία σειρά από ζητήματα. Προλογίζοντας την συνολική μου θέση να επισημάνω ότι δεν μπορεί να γίνεται διαβούλευση με την παράθεση 3 χαρτών στους οποίους αποτυπώνονται χοντρικά πράγματα χωρίς να εξειδικεύονται οι προτεινόμενες ζώνες και το καθεστώς αυτών. Επίσης αποτελεί παράδοξο, στα σενάρια 2 και 3 που προτείνονται παρεμβάσεις, εκείνες να μην συνυπολογίζουν την τοπική διάσταση και τις ιδιαιτερότητες κάθε περιοχής. Δεν γίνεται ένα νησί να χωρίζεται ολόκληρο σε περίπου 10 ζώνες, με τον διαχωρισμό να γίνεται με ασαφή και μη προσδιορισμένα κριτήρια και σίγουρα μη λαμβάνοντας υπόψη της ιδιαιτερότητες κάθε περιοχής του νησιού. Επίσης στο σύνολο των σεναρίων δεν φαίνεται να λαμβάνονται υπόψη κατευθύνσεις και ασκούμενες πολιτικές τόσο του υπερκείμενου σχεδιασμού όσο και άλλων παρεμβάσεων. Για παράδειγμα, δεν φαίνεται να λαμβάνεται υπόψη η πιθανή εγκατάσταση ΑΠΕ και κυρίως αιολικών και ηλιακών πάρκων (παρότι είναι σε φάση προχωρημένων αδειοδοτήσεων) που αν υλοποιηθούν θα φέρουν συγκρούσεις χρήσεων γης και μεγάλες μεταβολές στην ανθρωπογεωγραφία του χώρου. Αντίστοιχα δεν υπάρχει αναφορά σε μείζονα ζητήματα όπως η ιχθυοκαλλιέργειες αλλά και ζητήματα όπως τα υπο αδειοδότηση πεδία προσεγγίσεων υδροπλάνων.
Ένα άλλο σημείο που χρήζει προσοχής είναι η βαρύτητα που πρέπει να δοθεί στον πρωτογενή τομέα παραγωγής που αποτέλεσε πυλώνα ανάπτυξης για τα νησιά και σίγουρα πρέπει να αποτελέσει τμήμα του μελλοντικού τουριστικού προϊόντος αν θέλουμε μία καθετοποιημένη ανάπτυξη και ισχυρά θεμέλια με μία οικονομία που δεν θα στηρίζεται μόνο στην εισαγωγή και εμπορία αγαθών. Εξάλλου οι Κυκλάδες μπορούν να παράγουν ανταγωνιστικά και ποιοτικά προϊόντα σε ένα πλαίσιο αγοράς που αναζητεί κάτι το αυθεντικό και διαφορετικό (βιολογικά τρόφιμα, τρόφιμα με χαμηλές εκπομπές ρύπων, προϊόντα ονομασία προέλευσης κλπ). Με την τοποθέτηση μίας περιορισμένης κτηνοτροφικής ζώνης στο πιο άγονο και ορεινό και άνυδρο τμήμα του νησιού (πλησίον της κορυφής του Προφήτη Ηλία) στο σενάριο 3 πιθανότατα τα αποτελέσματα δεν θα είναι ανάλογα. Αν δεν μπουν παραγωγικές εκτάσεις που υπάρχουν στο νησί και δεν εξασφαλιστούν υδατικοί πόροι (αυτό σημαίνει μάλλον φράγμα γιατί οι αφαλατώσεις παράγουν υψηλού κόστους νερό) δεν μπορεί να υπάρξει πρωτογενής τομέας. Η συνύπαρξη πάλι του πρωτογενή τομέα με τον τουρισμό, ενώ είναι καταρχάς επιθυμητή, εντούτοις η δημιουργία μιας μεγάλης ζώνης οικοτουρισμού και ανάδειξης αγροτικού και πολιτιστικού τοπίου γενικά και αόριστα μάλλον θα οδηγήσει σε οικιστικές ή τουριστικές αναπτύξεις μαζικού τουρισμού οι οποίες εν τέλει θα είναι ασύμβατες με δυναμικές δραστηριότητες του πρωτογενούς τομέα στο νησί όπως η μελισσοκομεία. Εξάλλου το να ελέγξεις την μορφή μίας τουριστικής μονάδας δεν αποτελεί ένα εύκολο εγχείρημα στην ελληνική πραγματικότητα.
Θετικό στοιχείο στα σενάρια αποτελεί η διαχείριση μίας σημαντικής δραστηριότητας των νησιών που σε πολλές περιπτώσεις είναι και οχλούσα, οι μεταφορές. Οι μεταφορείς είτε μεμονωμένα άτομα είτε επιχειρήσεις αποτελούν βασική αλυσίδα στην λειτουργία κάθε νησιού και απαιτούν εύκολη και καλή πρόσβαση στο λιμάνι και οδικά δίκτυα που μπορούν να σηκώσουν το φόρτο μεγάλων οχημάτων. Οι ζώνες μεταποίησης – απόθηκευσης που προτείνονται στα σενάρια 2 & 3 θα πρέπει να εξεταστούν και από την οπτική όχληση σε σχέση με τους δρόμους και προστατευόμενες περιοχές όπως οι παραδοσιακοί οικισμοί. Επίσης μάλλον πρέπει να προταθεί και μία τρίτη ζώνη των δραστηριοτήτων αυτών πλησίον στο λιμάνι του Μέριχα.
Σχετικά με το cluster επιχειρηματικότητας που προτείνεται τόσο στο σενάριο 2 όσο και στο σενάριο 3 εκείνο συμπίπτει με εκτάσεις υψηλής γεωργικής παραγωγικότητας οπότε αποτελεί μάλλον άστοχη επιλογή. Η χωροθέτηση ενός cluster επιχειρηματικότητας μάλλον αποτελεί δύσκολο εγχείρημα καθότι η επιτυχία του εξαρτάται από τα χαρακτηριστικά των επιχειρήσεων που θα εγκατασταθούν. Σε κάθε περίπτωση καλό θα ήταν να βρεθεί μία περιοχή με εύκολη πρόσβαση αλλά και καλές υποδομές δικτύωσης (π.χ. συνδεσιμότητα με οπτική ίνα) μιας και οδεύουμε σε μία εποχή απόλυτης ψηφιοποίησης και τεχνολογικής υπεροχής.
Σε ότι αφορά το οικιστικό κομμάτι που δέχεται και τις μεγαλύτερες επενδύσεις κατά τα τελευταία χρόνια. Θα πρέπει να υπάρξουν συγκεκριμένες ζώνες υποδοχής τουριστικών εγκαταστάσεων με ταυτόχρονο υπολογισμό της φέρουσας ικανότητας του νησιού με βάσει πραγματικά δεδομένα (μόνιμος πληθυσμός, υδατικοί πόροι, διαθέσιμες εκτάσεις, φέρουσα ικανότητα βασικών υποδομών όπως δρόμοι, λιμάνια, μονάδες επεξεργασίας λυμάτων κλπ). Δεν έχει νόημα να θεσμοθετήθει ένας σχεδιασμός που με αστερίσκους ή χωρίς να επιτρέπει την οικιστική ανάπτυξη σχεδόν παντού. Δεν νοείται να υπάρχει ραγδαία οικιστική ανάπτυξη με έλλειψη βασικών υποδομών. Δεν μπορεί να υπάρχουν επενδύσεις οπουδήποτε στο νησί γιατί το κόστος αποκομιδής απορριμμάτων, παροχής νερού, συλλογής λυμάτων κλπ είναι μη διαχειρίσιμο. Δεν μπορούμε να ξεχνάμε ότι αν δεν διατηρήσουμε το φυσικό, πολιτιστικό και κοινωνικό περιβάλλον των νησιών δεν έχουμε τουριστικό προϊόν να πουλήσουμε, όσες επενδύσεις και αν υλοποιήσουμε. Επίσης δεν έχει νόημα να περιορίζουμε την δόμηση μόνο αυξάνοντας την αρτιότητα γιατί έτσι δεν λύνουμε το πρόβλημα της διάσπαρτης δόμησης, της περιβαλλοντικής υποβάθμισης και της κατασπατάλησης του πόρου της γης. Η καθιέρωση μεγάλων ζωνών ήπιας τουριστικής ανάπτυξης τόσο στο σενάριο 2 όσο και στο 3 δεν εξυπηρετεί τους στόχους του χωρικού σχεδιασμού και δεν εξασφαλίζει οργανωμένες περιοχές ανάπτυξης του τουριστικού προϊόντος. Είναι τόσο μεγάλες οι προτεινόμενες περιοχές που δεν μπορεί ο Δήμος και γενικά το κράτος να εξασφαλίσει τις απαιτούμενες υποδομές ώστε το τελικό αποτέλεσμα να είναι βιώσιμο. Έτσι θα επαναληφθούν καταστάσεις που ήδη αντιμετωπίζουν έντονα ανεπτυγμένες περιοχές στην Ελλάδα. Πρέπει να θεσπιστούν συγκεκριμένες ζώνες τουριστικών δραστηριοτήτων που θα είναι διαχειρίσιμες από πλευράς έκτασης και θα τηρούν την κλίμακα του τοπίου και του νησιού.
Επίσης αν θέλουμε να επιτύχουμε στόχους με τα ΕΠΣ θεωρείται αυτονόητο ότι πρέπει να γίνουν νομοθετικές παρεμβάσεις που θα περιορίζουν ή θα ακυρώνουν την εφαρμογή οριζόντιων πολιτικών (βλέπε ΕΣΧΑΣΕ και προβλέψεις ΝΟΚ π.χ. για υπόσκαφα) και που είναι ιδιαίτερα επιβλαβείς σε μοναδικά και ευαίσθητα οικοσυστήματα όπως εκείνα των νησιών των Κυκλάδων.