ΕΠΣ ΔΗΜΟΥ ΚΟΡΙΝΘΙΩΝ

Υπόμνημα-Παρατηρήσεις του Μορφωτικού & Εκπολιτιστικού Συλλόγου Στεφανίου Κορινθίας στα πλαίσια της δημόσιας διαβούλευσης για το Ειδικό Πολειοδομικό Σχέδιο (ΕΠΣ) της Δημοτικής Ενότητας Τενέας του Δήμου Κορινθίων

Ο Μορφωτικός & Εκπολιτιστικός Σύλλογος Στεφανίου Κορινθίας, με σταθερή και μακρόχρονη δράση στην προστασία, ανάδειξη και προβολή της πολιτιστικής κληρονομιάς της περιοχής μας, συμμετέχει στη δημόσια διαβούλευση για το υπό εκπόνηση Ειδικό Πολεοδομικό Σχέδιο (ΕΠΣ) της Δημοτικής Ενότητας Τενέας του Δήμου Κορινθίων, καταθέτοντας τις παρούσες παρατηρήσεις και προτάσεις.

Η παρέμβασή μας εστιάζει στην ανάγκη αναγνώρισης και ουσιαστικής προστασίας του πολιτιστικού τοπίου και του ορεινού χώρου της περιοχής, όπως αυτός διαμορφώθηκε διαχρονικά από τη συνύπαρξη φυσικού περιβάλλοντος, ανθρώπινης δραστηριότητας και ιστορικής συνέχειας.

Το πολιτιστικό τοπίο της περιοχής
Ο ορεινός και αγροτικός χώρος της περιοχής Στεφανίου και των όμορων οικισμών του Δήμου Κορινθίων συνιστά ένα ενιαίο πολιτιστικό τοπίο, προϊόν μακραίωνης ανθρώπινης παρουσίας και συνεχούς αλληλεπίδρασης με το φυσικό περιβάλλον.

Το πολιτιστικό αυτό τοπίο συγκροτείται από:
• εκτεταμένα δίκτυα ξερολιθιών, στοιχείο άρρηκτα συνδεδεμένο με την παραδοσιακή αγροτική οικονομία, τη διατήρηση της βιοποικιλότητας και την οικολογική ισορροπία και αναγνωρισμένο ως στοιχείο άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς της UNESCO,
• αρχαιολογικά κατάλοιπα και τμήματα Μυκηναϊκού Οδικού Δικτύου
• μεσαιωνικά και μεταβυζαντινά μνημεία, ναούς, εξωκκλήσια και μοναστηριακά σύνολα
• παραδοσιακά μονοπάτια και αγροτικές διαδρομές που διασυνδέουν τους οικισμούς του ορεινού χώρου,
• ιστορικά φυσικά περάσματα και διαβάσεις, τα οποία υπήρξαν διαχρονικά άξονες μετακίνησης και συνδέονται με καθοριστικά ιστορικά γεγονότα, όπως η Μάχη των Δερβενακίων και η Μάχη του Στεφανίου-Κλεισούρας Αγιονορίου,
• Λαογραφικές Εκθέσεις / Μουσείο, οι οποίες διαφυλάσσουν τη συλλογική μνήμη, τις παραδόσεις και την ταυτότητα της περιοχής,
• καθώς και το Αστεροσκοπείο Στεφανίου, σύγχρονη επιστημονική και εκπαιδευτική υποδομή, η οποία από το 1966 αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του επιστημονικού και πολιτιστικού αποθέματος της περιοχής.

Τα παραπάνω στοιχεία συγκροτούν ενιαίο σύνολο, άρρηκτα συνδεδεμένο με το ορεινό τοπίο και τη φυσιογνωμία του χώρου, καθιστώντας την περιοχή Στεφανίου προορισμό εναλλακτικού τουρισμού, με δραστηριότητες όπως πεζοπορία, διάσχιση φαραγγιών, αλεξίπτωτο πλαγιάς, πολιτιστικές και θρησκευτικές διαδρομές, αλλά και αστρονομικό τουρισμό, σε αρμονία με το φυσικό και πολιτιστικό περιβάλλον.

Ο ρόλος του ορεινού χώρου και η ανάγκη ενιαίας προστασίας
Ο ορεινός χώρος της περιοχής αποτελεί τον «φορέα» του πολιτιστικού τοπίου. Η αξία του δεν έγκειται μόνο στα επιμέρους μνημεία, αλλά στη σχέση τους με το τοπίο, τη θέαση, τη συνέχεια και τη συνοχή του χώρου.
Η αποσπασματική αντιμετώπιση του ορεινού χώρου και η διαφοροποίηση των καθεστώτων προστασίας σε όμορες και λειτουργικά ενιαίες περιοχές οδηγεί σε αλλοίωση της φυσιογνωμίας του τοπίου και σε υποβάθμιση της πολιτιστικής του αξίας.

Για τον λόγο αυτό θεωρούμε κρίσιμη την υιοθέτηση μιας ενιαίας στρατηγικής προστασίας του ορεινού χώρου και του τοπίου, στο πλαίσιο του Ειδικού Πολεοδομικού Σχεδίου, ώστε να διασφαλίζεται η συνοχή, η ιστορική συνέχεια και η πολιτιστική ταυτότητα της περιοχής.

Αστεροσκοπείο Στεφανίου – Επιστημονικός και πολιτιστικός πόρος
Το Αστεροσκοπείο Στεφανίου, λειτουργούσα επιστημονική και εκπαιδευτική υποδομή από το 1966, αποτελεί σημαντικό επιστημονικό και πολιτιστικό πόρο του Δήμου Κορινθίων, συμβατό με τον αγροτικό και φυσικό χαρακτήρα της Δ.Ε. Τενέας, προάγει ήπια, βιώσιμη ανάπτυξη, επιστημονική δραστηριότητα, περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση και ήπιες μορφές τουρισμού σε αρμονία με το φυσικό και πολιτιστικό περιβάλλον και τον πρωτογενή τομέα.

Το ΕΠΣ οφείλει να αναγνωρίσει το Αστεροσκοπείο Στεφανίου ως υφιστάμενη ειδική επιστημονική-ερευνητική εγκατάσταση και να προβλέψει ειδική ζώνη προστασίας με συμβατές χρήσεις και περιορισμούς (φωτορύπανση, οπτική όχληση, όγκος κατασκευών), διασφαλίζοντας την απρόσκοπτη λειτουργία του και τη σύνδεσή του με το πολιτιστικό τοπίο και τη συμβατότητα με τις διεθνείς πρακτικές προστασίας.

Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και πολιτιστικό τοπίο
Ο Σύλλογος αναγνωρίζει πλήρως τη σημασία της ενεργειακής μετάβασης και της ανάπτυξης Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας ως εθνικό και ευρωπαϊκό στόχο. Ωστόσο, η χωροθέτηση ενεργειακών εγκαταστάσεων οφείλει να γίνεται με σαφή χωρικά κριτήρια, αξιολόγηση της φέρουσας ικανότητας και σεβασμό στις ιδιαιτερότητες κάθε περιοχής, με προτεραιότητα σε ήπιες και αποκεντρωμένες εφαρμογές όπως εγκαταστάσεις ΑΠΕ σε στέγες κατοικιών και αγροτικών υποδομών για την κάλυψη τοπικών ενεργειακών αναγκών.

Η αθρόα και χωρικά ανεξέλεγκτη εγκατάσταση βιομηχανικών σταθμών ΑΠΕ -2 ΑΣΠΗΕ με συνολικά 33 ανεμογεννήτριες και 3 ΦΣΠΗΕ-, μαζί με τα συνεργά έργα και υποδομές τους, που παρατηρούμε στη περιοχή Στεφανίου από το 2011 χωρίς συνεκτίμηση των σωρευτικών επιπτώσεων, ενέχει σοβαρούς κινδύνους:
• αλλοίωσης του τοπίου,
• υποβάθμισης του πολιτιστικού περιβάλλοντος,
• απώλειας της ταυτότητας του χώρου.
• περιορισμού και υποβάθμισης παραδοσιακών οικονομικών δραστηριοτήτων, όπως η κτηνοτροφία και οι αγροτικές καλλιέργειες,
• αποδυνάμωση της περιοχής ως προορισμού ήπιου και εναλλακτικού τουρισμού,
• ενίσχυσης φαινομένων ερήμωσης του ορεινού χώρου, καθώς μειώνονται οι προϋποθέσεις μόνιμης κατοίκησης και παραγωγικής δραστηριότητας.

Ιδιαίτερα σε περιοχές με πλούσιο πολιτιστικό και ιστορικό απόθεμα, όπως η Δ.Ε. Τενέας, ο χωρικός σχεδιασμός οφείλει να λειτουργεί προληπτικά και προστατευτικά, ενθαρρύνοντας την ενεργειακή αυτάρκεια του δομημένου και αγροτικού χώρου και αποτρέποντας την περαιτέρω επιβάρυνση του ορεινού και φυσικού τοπίου από βιομηχανικές εγκαταστάσεις μεγάλης κλίμακας.

Αιτήματα προς το Ειδικό Πολεοδομικό Σχέδιο
Στο πλαίσιο του ΕΠΣ, ο Σύλλογός μας ζητά:
• την αναγνώριση του ορεινού χώρου ως ενιαίου πολιτιστικού και τοπιακού συνόλου,
• την ενίσχυση των ρυθμίσεων προστασίας του ορεινού τοπίου και των στοιχείων πολιτιστικής κληρονομιάς,
• τη θεσμική θωράκιση του πολιτιστικού τοπίου έναντι ασύμβατων χρήσεων γης,
• τη θέσπιση σαφών κατευθύνσεων ήπιας ανάπτυξης με στόχο την τόνωση του παραδοσιακού πρωτογενούς τομέα και την περαιτέρω ανάπτυξη των ήπιων μορφών εναλλακτικού τουρισμού,
• την αναγνώριση του Αστεροσκοπείου ως υφιστάμενη ειδική επιστημονική-ερευνητική εγκατάσταση, τη σαφή χαρτογραφική αποτύπωσή του και τη πρόβλεψη ειδικής ζώνης προστασίας με συμβατές χρήσεις γης
• την αποτροπή περαιτέρω χωροθέτησης εκτεταμένων ενεργειακών εγκαταστάσεων ΑΠΕ στη περιοχή Στεφανίου, έως ότου αξιολογηθεί συνολικά η φέρουσα ικανότητα της περιοχής, λαμβάνοντας υπόψη τον ήδη υφιστάμενο αριθμό εγκαταστάσεων ΑΠΕ και συνοδευτικών υποδομών και τις σωρευτικές τους επιπτώσεις στο φυσικό, πολιτιστικό, κοινωνικό και παραγωγικό τοπίο.

Επίλογος
Η προστασία του πολιτιστικού τοπίου και του ορεινού χώρου δεν αποτελεί ανασταλτικό παράγοντα ανάπτυξης, αλλά βασική προϋπόθεση για μια ήπια, βιώσιμη και πολιτισμικά συμβατή αναπτυξιακή πορεία.
Το Ειδικό Πολεοδομικό Σχέδιο της Δ.Ε. Τενέας μπορεί και οφείλει να αποτελέσει εργαλείο διαφύλαξης της πολιτιστικής ταυτότητας, της ιστορικής συνέχειας και της ποιότητας ζωής των τοπικών κοινωνιών.
Ο Μορφωτικός & Εκπολιτιστικός Σύλλογος Στεφανίου Κορινθίας καταθέτει τις παραπάνω παρατηρήσεις με πνεύμα συνεργασίας και προσδοκία ότι θα ληφθούν σοβαρά υπόψη κατά τη διαμόρφωση της επόμενης φάσης του σχεδιασμού.