ΕΠΣ ΔΥΤΙΚΩΝ ΚΥΚΛΑΔΩΝ: ΔΗΜΟΥ ΚΥΘΝΟΥ - ΔΗΜΟΥ ΣΕΡΙΦΟΥ - ΔΗΜΟΥ ΣΙΦΝΟΥ - ΔΗΜΟΥ ΚΙΜΩΛΟΥ - ΔΗΜΟΥ ΜΗΛΟΥ

Σχόλια, παρατηρήσεις και προτάσεις επί της παρουσίασης των Εναλλακτικών Σεναρίων Χωρικής Οργάνωσης Ε.Π.Σ Δυτικών Κυκλάδων, αναφορικά με τις προτάσεις που αφορούν στην περιοχή Μανδράκια της Δημοτικής Ενότητας Τριοβάσαλου του Δήμου Μήλου.

Πραγματοποιήθηκε την Τετάρτη 10 Δεκεμβρίου 2025 και ώρα 17:00 η δημόσια παρουσίαση
των Εναλλακτικών Σεναρίων Χωρικής Ανάπτυξης για το Ε.Π.Σ Δυτικών Κυκλάδων.
Ειδικότερα παρουσιάστηκαν οι προτεινόμενες κατευθύνσεις χωρικής ανάπτυξης, βάσει
αναλυτικών δεδομένων που αφορούν την πολεοδομία, την οικονομία, το περιβάλλον, τη
γεωλογία και την πραγματική λειτουργία της Μήλου. Επί των όσων παρουσιάστηκαν, επί
των όσων προτείνονται κι επί των όσων έχουν ήδη διατυπωθεί ως σχόλια και παρατηρήσεις
στο πλαίσιο της δημόσιας διαβούλευσης, ειδικά ως προς την περιοχή Μανδράκια της
δημοτικής ενότητας Τριοβάσαλου του Δήμου Μήλου, κρίνεται σκόπιμο να διατυπωθούν τα
εξής:
1.
Η περιοχή Μανδράκια, αποτελεί εδώ και πολλά έτη ένα οικιστικό σύνολο, με λαογραφική,
πολιτιστική και περιβαλλοντική σπουδαιότητα, το πολεοδομικό καθεστώς του οποίου μέχρι
πρότινος παρέμενε καθόλα αρρύθμιστο. Αποτελείται μεταξύ άλλων από τα γνωστά στην
τοπική νησιωτική ορολογία «Σύρματα», μονόχωρα ,δηλαδή, κτίσματα, τα οποία
απαντώνται μεμονωμένα ή σε σύνολα, συνήθως διατεταγμένα ακτινωτά επί του αιγιαλού,
και τα οποία χρησιμοποιούνταν διαχρονικά τόσο για την φύλαξη των μικρών πλεούμενων,
όσο και ως χώροι διαμονής. Προβάλλουν την σχέση του ανθρώπου με την θάλασσα και
αποτυπώνουν μέσα από τη χρήση τους, ότι ο νησιώτης ψαράς συνδύαζε την εργασία του με
τον χώρο κατοικίας του, φυλάσσοντας το εργαλείο της δουλειάς του σχεδόν μέσα στο σπίτι
του. Απαντώνται κυρίως στο βόρειο και ανατολικό τμήμα της νήσου Μήλου και λιγότερο στο
νότιο και δυτικό.
2. Ειδικά στην θέση Μανδράκια, τα Σύρματα, αποτελούν μοναδικό δείγμα παραδοσιακής
ναυτικής και οικιστικής αρχιτεκτονικής του νησιού, με συνεχή χρήση άνω των εκατό ετών.
Ανέκαθεν χρησιμοποιούνταν τόσο ως χώροι φύλαξης και επισκευής λεμβών, όσο και ως
κατοικίες των ιδιοκτητών τους, φιλοξενώντας οικογένειες, παρέες και τεχνίτες κυρίως κατά
τους θερινούς μήνες. Πέραν της καλοκαιρινής περιόδου, τα περισσότερα σύρματα
παρέμεναν ενεργά και μετά το πέρας του θέρους, χρησιμοποιούμενα για επισκευές,
συντήρηση, αποθήκευση εξοπλισμού και διαμονή. Διαθέτουν, ήδη από τις πρώτες δεκαετίες
[1]
του 20ού αιώνα, οικιακό εξοπλισμό (κρεβάτια, εστίες, απλά έπιπλα), στοιχείο που
αποδεικνύει τη διττή τους λειτουργία , τόσο επαγγελματική όσο και οικιστική.
3. Σημειώνεται δε, ότι η χρήση των συρμάτων ως χώρων διαμονής και κοινωνικής ζωής
τεκμηριώνεται τόσο λαογραφικά όσο και ιστορικά. Σύμφωνα με τον ταξιδιωτικό οδηγό Best
of Milos (2012), «τα σύρματα χρησιμοποιούνταν σαν τόπος προσωρινής διαμονής και, πολύ
αργότερα, σαν θερινές κατοικίες». Αντίστοιχα, στο τεύχος του έτους 2015, του ίδιου οδηγού
αναφέρεται ότι «τα σύρματα από τα μέσα του 20ου αι όταν το κολύμπι άρχισε να αποτελεί
μέρος της οικογενειακής δραστηριότητας χρησιμοποιούνταν σαν τόπος προσωρινής
διαμονής και πολύ αργότερα σαν θερινές κατοικίες...Αξιόλογοι οικισμοί για να θαυμάσει ο
επισκέπτης που αναζητά την ομορφιά της παράδοσης τα σύρματα είναι το Κλήμα,
Μαντράκια , Φυροπόταμος , Μύτακας , Άγιος Κωνσταντίνος...».
4. Ο δημοσιογράφος Ηλίας Προβόπουλος σημειώνει ότι «πολλά από τα σύρματα των
Μανδρακίων γέμισαν κρεβάτια, φιλοξενώντας οικογένειες ψαράδων τους καλοκαιρινούς
μήνες». Προστίθεται ότι, σύμφωνα με το αρχειακό υλικό του Λαογραφικού & Ιστορικού
Μουσείου Μήλου, τα σύρματα «αποτελούσαν κατεξοχήν χώρους θερινής εγκατάστασης
των ψαράδων και των οικογενειών τους, συνδυάζοντας την κατοικία με τη ναυτική
δραστηριότητα». Παράλληλα, ο ερευνητής Ζαφείρης Βάος στο έργο του Μήλος: Κοινωνία
και Λαϊκός Πολιτισμός (Εκδόσεις Παπαζήση) αναφέρει ότι «τα σύρματα συνιστούν μια από
τις πιο αυθεντικές εκφράσεις του μικτού τύπου κατοικίας και εργαστηρίου στη νησιωτική
Ελλάδα». Επιπλέον, μαρτυρίες από την περίοδο της Γερμανικής Κατοχής καταγράφουν τη
χρήση τους ως καταφύγια και πρόχειρες κατοικίες, γεγονός που αποδεικνύει τη διαχρονική
κοινωνική τους σημασία.
5. Διευκρινίζεται ότι για την περιοχή έχει πράγματι εκδοθεί η υπ’ αριθ. 4132.12-1/2306 (ΦΕΚ
Δ/749/01.10.2025) απόφαση του Υφυπουργού Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής με
θέμα «Χαρακτηρισμός ως διατηρητέων, πενήντα οκτώ (58) «Συρμάτων» και κτιρίων
συνοδείας, καθορισμός ζώνης προστασίας και ειδικών όρων και περιορισμών δόμησης
αυτών, που βρίσκονται στην εκτός σχεδίου και εκτός ορίων οικισμού περιοχή Μανδράκια,
της δημοτικής ενότητας Τριοβάσαλου του Δήμου Μήλου της νήσου Μήλου». Συνοπτικά, με
τη συγκεκριμένη απόφαση, σε πλήρη αντίθεση με την προηγηθείσα αιτιολογική έκθεση,
αφενός μεν χαρακτηρίστηκαν ως διατηρητέα 58 Σύρματα – αντί 52- και κτίρια συνοδείας,
δεδομένου ότι αναγνωρίστηκε ότι αποτελούν αξιόλογα δείγματα της τοπικής παραδοσιακής
αρχιτεκτονικής, ιδιαίτερης αισθητικής και πολιτισμικής αξίας και τοπόσημα της νήσου
[2]
Μήλου, αφετέρου, δε, επιτράπηκαν για τα 55 από αυτά – μεταξύ των οποίων και τα Σύρματα
ιδιοκτησίας μας - εκτός από την αρχική χρήση λεμβοστάσιο και οι πολιτιστικές
εγκαταστάσεις, καθώς και τα γραφεία τοπικών συλλόγων. Μόνο, δε, για τα υπόλοιπα 3
επιτράπηκε και η χρήση κατοικίας, η οποία είχε προταθεί για το σύνολο των
χαρακτηριζόμενων Συρμάτων δυνάμει της αιτιολογικής έκθεσης.
6. Κατά της ως άνω υπουργικής απόφασης, έχει ήδη κατατεθεί κι εκκρεμεί ενώπιον του
Ε’ Τμήματος του Συμβουλίου της Επικρατείας η υπ’ αριθ. Ε3155/2025 αίτηση
ακυρώσεως, η οποία μάλιστα ασκήθηκε από 49 κατοίκους Μήλου, νομείς,
κατόχους και ιδιοκτήτες Συρμάτων στην περιοχή Μανδράκια. Τούτου έπεται ότι
για το πολεοδομικό καθεστώς των Μανδρακίων πρέπει να ληφθούν υπόψη τα
λεκτέα στην εκκρεμή αίτηση ακυρώσεως, τα οποία αποτελούν πάγιο αίτημά μας
ως κατοίκων της περιοχής.
7. Πρέπει δε, να αξιολογηθεί, ότι ο λόγος που τα Μανδράκια έχουν διατηρήσει αναλλοίωτη την
αρχιτεκτονική τους φυσιογνωμία είναι η διαχρονική προσπάθεια όλων μας ως ιδιοκτητών,
νομέων και κατόχων να τα αναδεικνύουμε και να τα φροντίζουμε. Ακόμα και πριν από την
έκδοση της υπουργικής απόφασης, προβαίναμε με ίδια έξοδα, στην ετήσια συντήρηση και
αποκατάστασή τους, η οποία καθίσταται αναγκαία λόγω και των καιρικών συνθηκών στην
περιοχή. Αυτή ακριβώς η επιμέλεια εκ μέρους μας, προσελκύει κάθε χρόνο μεγάλο αριθμό
τουριστών, αναβαθμίζοντας το νησί και στηρίζοντας την τοπική κοινωνία. Η αξιοποίηση εκ
μέρους μας της περιουσίας μας, αποτελεί την ελάχιστη ανταμοιβή μας για την επί σειρά
ετών συντήρηση αυτών αντιπροσωπευτικών δειγμάτων της τοπικής παραδοσιακής
αρχιτεκτονικής, αισθητικής και πολιτισμικής αξίας τους. Ουδέποτε αμφισβητήσαμε τον
χαρακτηρισμό τους ως διατηρητέων, ούτε βέβαια θα μπορούσαμε δεδομένου ότι πράγματι
αποτελούν τοπόσημα της νήσου Μήλου, στα οποία συμπεριφερόμασταν ως διατηρητέα
πολύ πριν την έκδοση της προσβαλλόμενης πράξης. Όπως προκύπτει κι από το
φωτογραφικό υλικό που συνοδεύει την υπουργική απόφαση, στα περισσότερα Σύρματα δεν
παρατηρούνται αλλοιώσεις, έντονες προσθήκες ή στοιχεία εγκατάλειψης. Κάτι που
αναπόφευκτα θα συμβεί, στην περίπτωση που επικυρωθεί η απαγόρευση της χρήσης
κατοικίας στα επίμαχα Σύρματα, η εξαίρεσή τους από τον προς οριοθέτηση οικισμό και η
μετατροπή των Μανδρακίων σε αλιευτικό καταφύγιο. Και τούτο, διότι με την απαγόρευση
της χρήσης κατοικίας, αναπόφευκτα ο οικισμός θα εγκαταλειφθεί, τα κτίρια θα ερημώσουν,
ουδέν κίνητρο δε, θα έχουμε προκειμένου να τα συντηρούμε και να τα επισκευάζουμε. Ο
[3]
ζωντανός χαρακτήρας του οικισμού θα χαθεί και τα κτίρια σταδιακά θα καταστούν
ετοιμόρροπα, αφής στιγμής δεν θα επιτρέπεται να κατοικούμε και να διαμένουμε σε αυτά.
8. Ήδη, δε, η εικόνα των Συρμάτων τα οποία δεν χρησιμοποιούνται, προμηνύει για την
κατάληξη του συνόλου του οικισμού των Μανδρακίων. Κτίρια ερειπωμένα, ετοιμόρροπα,
εκτεθειμένα στις καιρικές συνθήκες, εγκαταλελειμμένα τα οποία δεν παρουσιάζουν πλέον
κανένα αρχιτεκτονικό ή λαογραφικό ενδιαφέρον, αντιθέτως ρημάζουν καθημερινά. Η αρχή
της βιώσιμης ανάπτυξης, επιβάλλει την ακύρωση της απαγόρευσης της χρήσης κατοικίας
στην περιοχή, προκειμένου σε συνδυασμό με την προστασία του πολιτιστικού
περιβάλλοντος, να δοθεί και το ελάχιστο κίνητρο στους εκάστοτε ιδιοκτήτες, να τηρούν όλα
τα προβλεφθέντα προστατευτικά μέτρα, αξιοποιώντας συνάμα την περιουσία τους.
9. Συνεπεία των ανωτέρω στο πλαίσιο παρουσίασης των Εναλλακτικών Σεναρίων Χωρικής
Οργάνωσης Ε.Π.Σ Δυτικών Κυκλάδων, αναφορικά με τις προτάσεις που αφορούν στην
περιοχή Μανδράκια της Δημοτικής Ενότητας Τριοβάσαλου του Δήμου Μήλου προτείνονται
τα εξής:
• Οριοθέτηση του οικισμού των Μανδρακίων, συμπεριλαμβανομένων και των 59
Συρμάτων, όπως αυτό έχει ήδη γίνει για την περιοχή Κλήμα, η οποία αποτελεί εξίσου
αρχιτεκτονικά και πολιτιστικά αξιόλογη περιοχή.
• Ρύθμιση του καθεστώτος χρήσεων γης, με τρόπο τέτοιο που να εξυπηρετεί τη
βιώσιμη ανάπτυξη (ισορροπία ανάμεσα σε προστασία της ιδιοκτησίας και την
οικονομική ανάπτυξη και προστασία του φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος).
Ειδικότερα, προτείνεται να επιτραπεί πέραν της χρήσης λεμβοστασίου και η χρήση
κατοικίας και ήπιας τουριστικής ανάπτυξης, στο πλαίσιο της αποκέντρωσης της
τουριστικής ανάπτυξης κι εκτός του κεντρικού πυρήνα της Μήλου. Προώθηση
εναλλακτικού τουρισμού.
• Απαγόρευση περαιτέρω δόμησης, κατοχύρωση ζωνών προστασίας, ανακήρυξη σε
τοπίο ιδιαίτερου φυσικού κάλλους, χαρακτηρισμός ήδη υπάρχοντων Συρμάτων ως
διατηρητέων.
• Διατήρηση οδικού δικτύου ως έχει.
[4]