Η συνολική έκταση της Ενότητας  ΙΙ του ΤΠΣ Δήμου Γρεβενών είναι 304.61 τ χλ. Πρόκειται για ορεινή περιοχή κατά κύριο λόγο, με δασοσκεπείς εκτάσεις στις οποίες εντοπίζονται πολύτιμα οικοσυστήματα. Εντός των διοικητικών ορίων της περιοχής βρίσκεται ο Εθνικός Δρυμός Βάλια Κάλντα που αποτελεί το σημαντικότερο δασικό οικοσύστημά του. Η ΔΕ Περιβολίου είναι γνωστή για τα δάση της και τη γειτνίασή της με την Βάλια Κάλντα. Η ΔΕ Αβδέλλας βρίσκεται σε υψόμετρο 1.300 - 1.400 μ. στις πλαγιές της ανατολικής Πίνδου, στους πρόποδες του Όρους Βασιλίτσα, ενώ περιβάλλεται επίσης από τα Όρη Αώο (Αυγό), Σμόλικα και Όρλιακα. Η ΔΕ Γόργιανης είναι ορεινή. Στη ΔΕ Σαμαρίνας ο ομώνυμος οικισμός είναι κτισμένος σε υψόμετρο 1.600 μ. στις βορειοανατολικές πλαγιές του Όρους Σμόλικα (2.637 μ.) και θεωρείται το ψηλότερο χωριό της Ελλάδας και των Βαλκανίων. Δυτικά της Σμίξης υψώνεται η Βασιλίτσα (2.249 μ.) στην κορυφή της οποίας έχει διαμορφωθεί πίστα για σκι. Απέναντι από την κορυφή της Βασιλίτσας βρίσκεται η κορυφή «Γομάρα» (2.126 μ.), με διάσπαρτα ρόμπολα και μαύρη πεύκη. Στα όρια Σμίξης - Φιλιππαίων - Σαμαρίνας βρίσκεται η κορυφή Σταυρός (1.560 μ.), ενώ στα όρια Σμίξης-Φιλιππαίων η κορυφή Προφήτης Ηλίας (1.138 μ.).

Σύμφωνα με το Εγκεκριμένο Σχέδιο Διαχείρισης των Λεκανών Απορροής Ποταμών του Υδατικού Διαμερίσματος Δυτικής Μακεδονίας (ΦΕΚ181/Β/31.01.2014) ολόκληρος ο Δήμος Γρεβενών περιλαμβάνεται εντός των ορίων της Λεκάνης Απορροής του Αλιάκμονα" (GR02), συνολικής έκτασης 12.410km2.

o   Ο Δήμος Γρεβενών έχει μόνιμο πληθυσμό 25.905 κατοίκους (απογραφή ΕΛ.ΣΤΑΤ. 2011) από τους οποίους οι 13.137 κατοικούν στην πόλη των Γρεβενών και αντιστοιχούν στο 50,71% του πληθυσμού του Δήμου.   

o   Ο μόνιμος πληθυσμός της Ενότητας II του Δήμου Γρεβενών (ΔΕ Αβδέλλας, Αγίου Κοσμά,

Γόργιανης, Δοτσικού, Θεόδωρου Ζιάκα, Μεσολουρίου, Περιβολίου, Σαμαρίνας, Σμίξης, Φιλιππαίων)  ανέρχεται σε 4.436 κατοίκους  (απογραφή ΕΛ.ΣΤΑΤ. 2011) οι οποίοι αντιστοιχούν στο 17,13% του μόνιμου πληθυσμού του Δήμου.

o   Οι οικισμοί στους οποίους συγκεντρώνεται το μεγαλύτερο ποσοστό μόνιμου πληθυσμού στην Ενότητα II είναι η Σμίξη, η Σαμαρίνα, η Αβδέλλα, το Μέγαρο, Κηπουρειό και η Κρανιά.

(απογραφή ΕΛ.ΣΤΑΤ. 2011)

Σύμφωνα με τον ν.3937/2011 (ΦΕΚ 60/Α/31-3-2011) Αρθ. 5, ως σημαντικά στοιχεία φυσικού περιβάλλοντος (οικοτόπων και ειδών) είναι οι περιοχές Natura, τα Καταφύγια Άγριας Ζωής (ΚΑΖ), τα Εθνικά Πάρκα, οι Εθνικοί Δρυμοί κ.λπ.

Στην Ενότητα II του Δήμου Γρεβενών εντοπίζονται τα εξής σημαντικά στοιχεία φυσικού περιβάλλοντος:

Δίκτυο προστατευόμενων περιοχών Natura 2000:

o   Όρη Όρλιακας και Τσούργιακας με κωδικό GR1310004

o   Βασιλίτσα με κωδικό GR1310001

o   Εθνικός Δρύμος Πίνδου (Βάλια Κάλντα) με κωδικό GR1310003

o   Βάλια Κάλντα και τεχνητή λίμνη Αωού με κωδικό GR1310002

Καταφύγια Άγριας Ζωής: 

o   Βάλια-Κύρνα κοιν. Σαμαρίνας ΦΕΚ 522/Β/1986

o   Παλιομονάστηρο κοιν. Περιβολίου ΦΕΚ 522/Β/1986 o Φλαμπουράριο-Βοβούσα ΦΕΚ 594/Β/1986

o   Τσούκα Καραλί - Βελόνι  ΦΕΚ 321/Β/1981

o   Κυρά Καλή – Τρυπημένη ΦΕΚ 522/Β/1986

Βασιλίτσα: Ο ορεινός όγκος της Βασιλίτσας εκτείνεται ανάμεσα στις Περιφερειακές Ενότητες Γρεβενών και Ιωαννίνων και ανήκει στην οροσειρά της Πίνδου. Οι πλαγιές του βουνού αποτελούν πίστες για χιονοδρομία, ενώ οι γυμνές κορυφές και τα πλούσια δάση που τις περιβάλλουν δημιουργούν ένα μοναδικό τοπίο. Η βλάστηση περιλαμβάνει πεύκα, οξιές και ψηλά ρόμπολα.  

Εθνικό Πάρκο Βόρειας Πίνδου: Το Εθνικό Πάρκο Βόρειας Πίνδου θεσμοθετήθηκε το 2005 με την ΚΥΑ 23069/14-6-05. Περικλείει στα όριά του τους δύο Εθνικούς Δρυμούς, του Βίκου – Αώου και της Πίνδου (Βάλια Κάλντα) έντεκα περιοχές που ανήκουν στο Πανευρωπαϊκό Δίκτυο Προστατευόμενων Περιοχών «Natura 2000», όπως το όρος Βασιλίτσα, η Βάλια Κάλντα και η τεχνητή λίμνη Αώου, τα όρη Όρλιακας και Τζούργιακας, κορυφές του όρους Σμόλικα, όρη Τύμφη και Μιτσικέλι, ολόκληρη σχεδόν την περιοχή του Ζαγορίου, ένα τμήμα της περιοχής της Κόνιτσας και του Μετσόβου και το δυτικό τμήμα του Νομού Γρεβενών. Αποτελεί το μεγαλύτερο χερσαίο Εθνικό Πάρκο της χώρας μας, με έκταση που προσεγγίζει τα 2 εκατομμύρια στρέμματα. Πρόκειται για μια από τις περιοχές με σπουδαία οικολογική και περιβαλλοντική αξία σε εθνικό, ευρωπαϊκό και παγκόσμιο επίπεδο, καθώς συνδυάζει μοναδικά το φυσικό με το ανθρωπογενές περιβάλλον. Η ύπαρξη πλήθους ενδημικών ειδών χλωρίδας, όλων σχεδόν των μεγάλων άγριων θηλαστικών που διαβιούν στη χώρα μας, καθώς και σπάνιων ειδών ορνιθοπανίδας, προσδίδουν στο Εθνικό Πάρκο ιδιαίτερη οικολογική αξία.

Εθνικός Δρυμός Βάλια Κάλντα: Ο Εθνικός Δρυμός Πίνδου “Βάλια Κάλντα” είναι ένας από τους σπουδαιότερους και πιο παρθένους Δρυμούς της Ελλάδας. Ιδρύθηκε με το Β.Δ. 487/1966 (ΦΕΚ 120/Α΄/66) με σκοπό την προστασία της πλούσιας χλωρίδας και πανίδας. Έχει έκταση περίπου 69.000 στρέμματα που χωρίζονται στον πυρήνα και την περιφερειακή ζώνη του δρυμού. Βρίσκεται στην οροσειρά της Πίνδου στα όρια των Περιφερειακών Ενοτήτων Γρεβενών και Ιωαννίνων. Περιλαμβάνει την κοιλάδα της Βάλια Κάλντα, η οποία βρίσκεται σε υψόμετρο 1400 περίπου μέτρα και περιτριγυρίζεται από τα βουνά Λύγκος και Μαυροβούνι (Φλέγκα 2.159 μέτρα) μέχρι και τις κορυφές του βουνού Αυγό (2177 μέτρα). Την κοιλάδα διασχίζουν αρκετά ρέματα με σημαντικότερο το Αρκουδόρεμα, το οποίο αποτελεί παραπόταμο του Αώου. Ο Εθνικός Δρυμός Βάλια Κάλντα αποτελεί έναν από τους τελευταίους βιότοπους της καφετιάς αρκούδας και τόπος που βρίσκουν χειμερινό καταφύγιο διάφορα είδη της ελληνικής πανίδας. Συνολικά έχουν καταμετρηθεί 72 είδη πουλιών, 6 είδη αμφιβίων και 7 είδη ερπετών, τα οποία είναι αρκετά σπάνια και προστατεύονται σε όλο τον κόσμο. Εκτός από την πλούσια πανίδα του δρυμού, ιδιαίτερα χαρακτηριστική είναι και η χλωρίδα του. Τεράστια και πυκνά δάση μαύρης και λευκόδερμης πεύκης και οξιάς καλύπτουν μεγάλο μέρος του δρυμού.