ΤΠΣ ΔΗΜΟΥ ΜΕΣΣΗΝΗΣ

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ στο πλαίσιο της δημόσιας διαβούλευσης για το Τοπικό Πολεοδομικό Σχέδιο του Δήμου Μεσσήνης (Δ.Ε. Ανδρούσας, Αριστομένους, Βουφράδος, Ιθώμης και Τρικόρφου)

Ονομάζομαι Αθανασακόπουλος Δημήτριος του Γερασίμου και είμαι Αντιδήμαρχος Οικονομικών Υπηρεσιών του Δήμου Μεσσήνη. Ως άνθρωπος με καταγωγή από τη Δημοτική Ενότητα Ιθώμης και συγκεκριμένα από την περιοχή της Αρχαίας Μεσσήνης, καταθέτω τις παρακάτω παρατηρήσεις και προτάσεις στο πλαίσιο της δημόσιας διαβούλευσης για το Τοπικό Πολεοδομικό Σχέδιο.
Οι παρατηρήσεις αυτές δεν αποσκοπούν στην αμφισβήτηση του βασικού προσανατολισμού της μελέτης, αλλά στη βελτίωση και εξειδίκευσή της, με γνώμονα τη βιώσιμη ανάπτυξη, τη χωρική δικαιοσύνη και τη στήριξη των μόνιμων κατοίκων των περιοχών που επηρεάζονται άμεσα από τις προτεινόμενες ρυθμίσεις.
Η αντιμετώπιση της Αρχαίας Μεσσήνης ως Ειδικής Χωρικής Ενότητας Τοπίου και Πολιτιστικής Κληρονομιάς αποτελεί ορθή και αναγκαία επιλογή. Η προστασία του αρχαιολογικού χώρου, του ιστορικού τοπίου και της οπτικής σχέσης μνημείων και περιβάλλοντος συνιστά αδιαπραγμάτευτη προτεραιότητα.
Είναι σαφές ότι το προτεινόμενο χωρικό μοντέλο επιλέγει να κατευθύνει τις αναπτυξιακές πιέσεις στις γύρω περιοχές και όχι στον πυρήνα της Αρχαίας Μεσσήνης, προκειμένου να διασφαλιστεί η ακεραιότητα του πολιτιστικού τοπίου.
Ωστόσο, η επιλογή αυτή δημιουργεί σημαντικές προκλήσεις για τους μόνιμους κατοίκους του οικισμού της Αρχαίας Μεσσήνης, της πέριξ περιοχής, καθώς και για τον οικισμό της Αρσινόης, ο οποίος εντάσσεται επίσης εντός της ίδιας Ειδικής Χωρικής Ενότητας.
Πρόκειται για τοπικές κοινωνίες που εδώ και δεκαετίες λειτουργούν υπό αυστηρούς περιορισμούς δόμησης και αξιοποίησης της ιδιωτικής περιουσίας, λόγω της γειτνίασης με τον αρχαιολογικό χώρο.
Οι περιορισμοί αυτοί έχουν τεθεί τόσο από το Υπουργείο Πολιτισμού όσο και μέσω διαχρονικών γνωμοδοτήσεων της αρμόδιας Εφορείας Αρχαιοτήτων, επηρεάζοντας ουσιαστικά κάθε προσπάθεια δόμησης ή επένδυσης.
Με το προτεινόμενο ΤΠΣ, οι περιορισμοί αυτοί ενσωματώνονται πλέον και στο επίπεδο του συνολικού χωρικού σχεδιασμού, χωρίς να προβλέπεται κάποιο σαφές πλαίσιο αντιστάθμισης για τους μόνιμους κατοίκους.
Ο χαρακτηρισμός της ευρύτερης περιοχής ως Ειδικής Χωρικής Ενότητας οδηγεί, στην πράξη, σε καθολικό περιορισμό της δυνατότητας νέας εκτός σχεδίου δόμησης.
Δεδομένου ότι με το παρόν ΤΠΣ επιχειρείται για πρώτη φορά ο συνολικός καθορισμός των όρων ανάπτυξης και χρήσεων γης, ακόμη και ακίνητα που πληρούν τις προϋποθέσεις αρτιότητας και οικοδομησιμότητας καθίστανται ουσιαστικά μη αξιοποιήσιμα, χωρίς διαφοροποίηση ανά περίπτωση.
Η προσέγγιση αυτή δημιουργεί αίσθημα αδικίας στους κατοίκους της περιοχής και ωθεί κάθε αναπτυξιακή πρωτοβουλία σε γειτονικές κοινότητες που δεν υπόκεινται στους ίδιους περιορισμούς.
Με βάση τα παραπάνω, καθίσταται σαφές ότι η καθολική αντιμετώπιση της εκτός σχεδίου περιοχής γύρω από τον οικισμό της Αρχαίας Μεσσήνης, με οριζόντιες απαγορεύσεις χωρίς δυνατότητα διαφοροποίησης, δημιουργεί σοβαρά ζητήματα κοινωνικής και χωρικής ισορροπίας.
Η προστασία του πολιτιστικού τοπίου δεν προϋποθέτει κατ’ ανάγκη την πλήρη αδρανοποίηση της ιδιωτικής ιδιοκτησίας. Αντιθέτως, μπορεί να επιτευχθεί μέσα από ένα πιο ευέλικτο και στοχευμένο πλαίσιο, το οποίο θα λαμβάνει υπόψη τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε ακινήτου και τη θέση του σε σχέση με τον οικισμό και τον αρχαιολογικό χώρο.
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ
1. Μια πρώτη εναλλακτική προσέγγιση θα μπορούσε να είναι η πρόβλεψη δυνατότητας εξέτασης αιτημάτων εκτός σχεδίου δόμησης κατά περίπτωση, υπό αυστηρές και σαφώς καθορισμένες προϋποθέσεις.
Η προσέγγιση αυτή δεν θα οδηγούσε σε γενικευμένη άρση των περιορισμών, αλλά θα επέτρεπε, σε εξαιρετικές περιπτώσεις και κατόπιν ελέγχου από τις αρμόδιες υπηρεσίες, την έκδοση οικοδομικής άδειας για ακίνητα που πληρούν συγκεκριμένα κριτήρια.
Ενδεικτικά, τέτοια κριτήρια θα μπορούσαν να είναι:
• η απόσταση από τον πυρήνα του αρχαιολογικού χώρου,
• η μη παρεμπόδιση κρίσιμων οπτικών φυγών,
• η ένταξη του κτιρίου στο τοπίο με χαμηλούς όγκους,
• η ύπαρξη υφιστάμενων υποδομών.
2. Μια δεύτερη εναλλακτική πρόταση θα μπορούσε να είναι ο καθορισμός μιας μεταβατικής ζώνης γύρω από τα όρια του οικισμού της Αρχαίας Μεσσήνης και της Αρσινόης, σε απόσταση που θα μπορούσε να κυμαίνεται ενδεικτικά από 300 έως 500 μέτρα.
Στη ζώνη αυτή, θα μπορούσε να εφαρμοστεί ένα ειδικό, αυστηρά ελεγχόμενο πλαίσιο όρων δόμησης, διαφοροποιημένο από την πλήρη απαγόρευση που προτείνεται για την υπόλοιπη εκτός σχεδίου περιοχή.
Ενδεικτικά, στη ζώνη αυτή θα μπορούσε:
• να επιτρέπεται η ανέγερση κατοικιών χαμηλής κλίμακας,
• να εξετάζεται παρεκκλίνουσα αρτιότητα (π.χ. 2 στρέμματα αντί 4),
• να επιτρέπονται μικρές τουριστικές μονάδες περιορισμένου αριθμού κλινών,
• να χωροθετούνται μικρές επιχειρήσεις τοπικού χαρακτήρα ή υγειονομικού ενδιαφέροντος, με σαφείς περιορισμούς.
Οι παραπάνω προτάσεις αποκτούν ιδιαίτερη σημασία αν ληφθούν υπόψη τα πραγματικά δεδομένα της περιοχής.
Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται αυξανόμενη επισκεψιμότητα στον αρχαιολογικό χώρο της Αρχαίας Μεσσήνης, με αποτέλεσμα να αυξάνονται οι ανάγκες για υποστηρικτικές τουριστικές και εμπορικές δραστηριότητες.
Η πλήρης αδυναμία ανάπτυξης τέτοιων δραστηριοτήτων εντός ή πέριξ του οικισμού οδηγεί αναπόφευκτα στη μεταφορά της επιχειρηματικής δραστηριότητας σε γειτονικές κοινότητες, αποδυναμώνοντας την τοπική οικονομία και ενισχύοντας το αίσθημα αδικίας στους μόνιμους κατοίκους.
Με τις παραπάνω παρατηρήσεις και προτάσεις, ζητείται από τους μελετητές να επανεξετάσουν τη δυνατότητα εισαγωγής πιο διαφοροποιημένων και ευέλικτων ρυθμίσεων για τον οικισμό της Αρχαίας Μεσσήνης και την άμεση πέριξ περιοχή.
Στόχος δεν είναι η αποδυνάμωση της προστασίας, αλλά η εξεύρεση μιας ισορροπημένης λύσης που θα διασφαλίζει το πολιτιστικό τοπίο, ενώ ταυτόχρονα θα επιτρέπει στους μόνιμους κατοίκους να παραμείνουν, να επενδύσουν και να συμμετέχουν ενεργά στην αναπτυξιακή προοπτική της περιοχής.

Δημήτριος Αθανασακόπουλος
Αντιδήμαρχος Οικονομικών Υπηρεσιών Δήμου Μεσσήνης