ΤΠΣ ΔΗΜΟΥ ΠΥΛΑΙΑΣ - ΧΟΡΤΙΑΤΗ

Αναγκαία και επείγουσα ένταξη της περιοχής ΓΑ2 της ιστορικής κοινότητας Πυλαίας στο σχέδιο πόλης για κατοικία – Αποκατάσταση μιας πολυετούς κοινωνικής, πολεοδομικής και ιστορικής στρέβλωσης. Φυσικά πλεονεκτήματα, εγγύτητα στο κέντρο.

Προς:
1. Υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας, κ. Σ. Παπασταύρου
2. Γενικό Γραμματέα Χωρικού Σχεδιασμού και Αστικού Περιβάλλοντος, κ. Ευθύμιο Μπακογιάννη
3. Μελετητές του Τοπικού Πολεοδομικού Σχεδίου Δήμου Πυλαίας–Χορτιάτη
Θέμα: Αναγκαία και επείγουσα ένταξη της περιοχής ΓΑ2 της ιστορικής κοινότητας Πυλαίας στο σχέδιο πόλης για κατοικία – Αποκατάσταση μιας πολυετούς κοινωνικής, πολεοδομικής και ιστορικής στρέβλωσης. Φυσικά πλεονεκτήματα, εγγύτητα στο κέντρο και η ανεξήγητη καθυστέρηση που εγείρει υποψίες για στρατηγική απαξίωση και οικονομική εκμετάλλευση.
Αξιότιμοι κύριοι,
Σας απευθύνομαι ως απόγονος γηγενούς οικογένειας Πυλαιωτών, η οποία σήμερα ζει εκτός Δήμου, αφού το μοναδικό μας ακίνητο που διασώθηκε βρίσκεται στη Σερίφ Τούμπα (εντός της ΓΑ2). Πρόκειται για μια υπο-περιοχή με εξαιρετικά φυσικά χαρακτηριστικά για κατοικία – ήπια κλίση, θέα στον Θερμαϊκό, καλό αερισμό και ιδανικό προσανατολισμό – η οποία επί δεκαετίες παραμένει σε ιδιότυπο θεσμικό καθεστώς: «μπαινοβγαίνει» στο σχέδιο πόλης. Η ιδιαιτερότητα αυτή έχει παγώσει κάθε δυνατότητα αξιοποίησης της γης μας, παρά την προφανή και ιστορικά τεκμηριωμένη ανάγκη για οργανωμένη κατοικία.
Το 2010, η περιοχή ΓΑ2 έλαβε έγκριση επέκτασης του σχεδίου πόλης από την Εκτελεστική Επιτροπή του ΟΡ.ΘΕ. Ωστόσο, η διαδικασία δεν προχώρησε προς επικύρωση, όχι λόγω πολεοδομικών ή επιστημονικών κριτηρίων, αλλά εξαιτίας προσωπικών αντιρρήσεων και υπηρεσιακών επιλογών που μπλόκαραν την ολοκλήρωσή της. Έτσι, μια ώριμη περιοχή με συμπαγή αστικό ιστό γύρω της, με πραγματικές ανάγκες και δυνατότητες κατοικίας, παρέμεινε τεχνητά εκτός σχεδίου, ενώ άλλες περιοχές της Θεσσαλονίκης – όπως η Θέρμη, η Καλαμαριά και όμοροι δήμοι – επεκτείνονταν ραγδαία. Το αποτέλεσμα ήταν η δημιουργία ενός αδικαιολόγητου αστικού κενού στον Δήμο Πυλαίας, που παραμένει ανεπίλυτο έως σήμερα.
Η Πυλαία αποτελεί έναν από τους παλαιότερους ελληνικούς οικισμούς της ευρύτερης Θεσσαλονίκης, με αδιάλειπτη ιστορική συνέχεια. Ήδη το 1862 καταγράφονται 111 χριστιανικά σπίτια και μόλις ένα μουσουλμανικό, ενώ το καμπαναριό του Προφήτη Ηλία, του 1854, υπενθυμίζει την παλαιότητα και τη σημασία του οικισμού. Στις αρχές του 20ού αιώνα ο πληθυσμός αυξανόταν σταθερά, με περίπου 2.000 κατοίκους το 1912 και σχεδόν 3.000 το 1928. Η οικονομική ζωή των κατοίκων στηριζόταν στη γη, η οποία μεταβιβαζόταν από γενιά σε γενιά και αποτελεί ως σήμερα την κυριότερη μορφή περιουσίας των γηγενών οικογενειών.
Μεγάλο μέρος της εδαφικής έκτασης του Δήμου Πυλαίας καταλήφθηκε μέσα στις δεκαετίες από υπερτοπικές δημόσιες και ιδιωτικές χρήσεις: τα κεντρικά νεκροταφεία της πόλης, ιδιωτικά σχολεία, μεγάλα εκπαιδευτήρια, βιομηχανικές και εμπορικές εγκαταστάσεις.
Οι κάτοικοι και η δημοτική αρχή του προ-Καλλικρατικού Δήμου Πυλαίας πίεζαν πάντα για την ανάπτυξη κατοικίας, με ένταξη των περιοχών όμορων στο Δήμο Θεσσαλονίκης και την Καλαμαριά, καθώς η περιοχή διαθέτει εξαιρετικό κλίμα, φυσική κλίση προς το θαλάσσιο μέτωπο και περιβαλλοντικό υπόβαθρο που την καθιστούν ιδανική για οικιστική ανάπτυξη.
Επιπλέον, οι γηγενείς κάτοικοι διατήρησαν τα ακίνητά τους μέσω διαδοχικών κληρονομιών, με αποτέλεσμα σήμερα τα περισσότερα να αποτελούν μικρά ιδανικά μερίδια μεγαλύτερων αγροτεμαχίων. Χωρίς ένταξη στο σχέδιο πόλης, αυτά τα ακίνητα δεν μπορούν να οικοδομηθούν, δεν μπορούν να διανεμηθούν και συχνά παγιδεύονται σε νομικά και οικονομικά αδιέξοδα λόγω συνιδιοκτησιών. Έτσι, οι παλαιοί κάτοικοι της Πυλαίας βρίσκονται αποκλεισμένοι από τον ίδιο τους τον τόπο, αδυνατώντας να αξιοποιήσουν τη γη που κληρονόμησαν και αναγκασμένοι να ζουν αλλού, παρότι ο δεσμός τους με την περιοχή είναι ιστορικός και αδιάσπαστος.
Αντίθετα, η διατήρηση της Πυλαίας εκτός σχεδίου όλα αυτά τα χρόνια ευνόησε μόνο όσους είχαν την οικονομική δυνατότητα να αγοράσουν ολόκληρα αγροτεμάχια και να χτίσουν μεγάλες μονοκατοικίες, συχνά με αυθαιρεσίες και πολυτελείς υποδομές. Το φαινόμενο αυτό συνιστά μια άτυπη αλλά πραγματική μορφή gentrification: όχι αστική αναβάθμιση που προκύπτει φυσικά, αλλά κοινωνική εκτόπιση που προκύπτει από διοικητικές επιλογές και την απουσία του κράτους από τον χώρο της δίκαιης πολεοδόμησης.
Η σημερινή δημοτική αρχή του Δήμου Πυλαίας–Χορτιάτη, συνεχίζοντας τη διοικητική κουλτούρα του πρώην Δήμου Πανοράματος (με τον ίδιο δήμαρχο), ευνοεί την εκτός σχεδίου υπερδόμηση πολυτελών κατοικιών. Προβάλλονται επιχειρήματα που δεν αντέχουν σε στοιχειώδη πολεοδομική λογική, όπως ότι «δεν υπάρχει πληθυσμός» σε μια περιοχή όπου η κατοικία απαγορεύεται, ή ότι «οι δρόμοι δεν μπορούν να ανοιχτούν επειδή υπάρχουν περιφράξεις», σαν να μπορεί η αυθαιρεσία λίγων να υπαγορεύει τη χωρική μοίρα ολόκληρης της κοινότητας.
Βρισκόμαστε στο 2025. Με τα σημερινά δεδομένα της Θεσσαλονίκης, είναι ακατανόητο, πολεοδομικά αδικαιολόγητο και κοινωνικά απαράδεκτο να παραμένουν εκτός σχεδίου περιοχές όπως η ΓΑ2, που βρίσκονται ουσιαστικά στο εσωτερικό της πόλης, έχουν πλήρη πρόσβαση σε υποδομές και αποτελούν τον φυσικό χώρο ανάπτυξης της κατοικίας. Η εμμονή στη διατήρηση της περιοχής εκτός σχεδίου εγείρει εύλογα ερωτήματα ως προς το κατά πόσο εξυπηρετεί ένα σιωπηρό σχέδιο απαξίωσης, ώστε στο μέλλον η γη να εξαγοραστεί με μηδαμινό κόστος από οικονομικά συμφέροντα που γνωρίζουν την υψηλή αξία των συγκεκριμένων εκτάσεων. Η Πολιτεία οφείλει να αποτρέψει μια τέτοια εξέλιξη, που θα συνιστούσε βαρύ πλήγμα για την κοινωνική δικαιοσύνη και τη δημόσια αξιοπιστία.
Ζητώ, με απόλυτο σεβασμό, την άμεση ένταξη της περιοχής ΓΑ2 στο σχέδιο πόλης για κατοικία, την προστασία των δικαιωμάτων των γηγενών οικογενειών και την αποκατάσταση μιας ιστορικής στρέβλωσης που δεν έχει θέση στη σύγχρονη Θεσσαλονίκη. Η ανάπτυξη της Πυλαίας πρέπει να γίνει με γνώμονα τη δίκαιη πολεοδομική οργάνωση, τη διαφάνεια και το δημόσιο συμφέρον και όχι με βάση τη διατήρηση ενός καθεστώτος που ευνοεί λίγους και αποκλείει πολλούς.
Με τιμή,
Ολυμπία Καραγιάννη
Αρχιτέκτων Μηχανικός ΑΠΘ / MSc in Environmental Design & Engineering
o.karagianni@ntng.nr
6932695719 / 2310 480665